ජනරජවංශය (1 වැනි කොටස) - අවුමිල්දාරයෝ

Jul 30, 2026 at 02:06 PM

|

Lanka Leader

අවුමිල්දාරයෝ (Aumildars) ගැන කතාව කියන්නම්. (ඇත්තෙන්ම, මට මේ කතාව කියන්න උනන්දුවක් ඇතිවුණේ අපේ පියසිරි අමරකෝන් මහත්මයා ලියපු “ඊළාම් ප්‍රබන්ධය කාගේ නිර්මාණයක් ද?” කියන පොත කියවන්න පටන්ගත්තාට පස්සේ).

1782 ජනවාරි 11 වැනි දා තමයි බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව මුලින් ම ලන්දේසීන්ගෙන් ත්‍රීකුණාමලය උදුරගත්තේ. ඒත් ඒ බලය වැඩි කාලයක් රැකගන්න බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට බැරිවුණා. ඒ අවුරුද්දේ ම අගෝස්තු 30 වැනි දා, ප්‍රංශ නාවික හමුදාව විසින් ත්‍රිකුණාමලය වරාය අල්ලගත්තා. බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව ලංකාව අත්හැරලා ගියා. 1783 සැප්තැම්බර් 3 වැනි දා, පැරිස් ගිවිසුම අත්සන් කරද්දිත් ත්‍රිතුණාමලය වරාය තිබුණේ ප්‍රංශ නාවික හමුදාවේ පාලනය යටතේ. ඒත් “ත්‍රිකුණාමලයේ ඔප්පුව” තවදුරටත් බ්‍රිතාන්‍ය සන්තක කරගෙන හිටියා. ඒ හින්දා, පැරිස් ගිවිසුම යටතේ බ්‍රිතාන්‍යය ආණ්ඩුව ප්‍රංශය යටතේ තිබුණු ත්‍රිකුණාමලය ආපහු ලන්දේසීන්ට භාරදුන්නා. ඒ ගිවිසුම ප්‍රකාරව 1784 දී ලන්දේසි පාලකයෝ ආපහු ත්‍රිකුණාමලයේ පාලනය භාරගත්තා.

මේ හුවමාරුවෙන් අවුරුදු 11 කට පස්සේ, 1795 අගෝස්තු 26 වැනි දා, දෙවැනි වතාවටත් බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව ලන්දේසීන්ගෙන් ත්‍රිකුණාමලය උදුරගත්තා. 1796 පෙබරවාරි 15 වැනි දා වෙද්දි, ලන්දේසීන් යටතේ තිබුණු ලංකාවේ සියලු ම ප්‍රදේශ තමන්ගේ අණසක යටතට ගන්න ඉංග්‍රීසින්ට පුළුවන් වුණා.

මේ බල හුවමාරුව හොඳින් තහවුරු වෙන කල්, බ්‍රිතාන්‍යයෙන් ලංකාවට වෙන ම ආණ්ඩුකාරවරයෙක් පත් කළේ නෑ. ඉතින් 1795 අගෝස්තු 31 වැනි දා ඉඳලා 1798 ඔක්තෝබර් 12 වැනි දා දක්වා, බ්‍රිතාන්‍ය විසින් ලංකාවේ තමන්ගේ පාලන ප්‍රදේශ ආණ්ඩු කරන්න පත් කළේ හමුදා ආණ්ඩුකාරයෝ. අවුරුදු 3 කට ටිකක් වැඩි මේ පුංචි කාලය තුළ මෙහෙම හමුදා ආණ්ඩුකාරයෝ පස් දෙනෙක් පත් කරලා තියෙනවා. (මේ අය අතරින් 4 වැනියා උපතින් ප්‍රංශ ජාතිකයෙක්. ඒ යකා හමුදා ආණ්ඩුකාර තනතුර ලබාගෙන දවස් 10 ක් ඇතුළත කොළඹ දී අශ්ව කරත්තේ පෙරැළිලා පරලොව ගියා).

හමුදා ආණ්ඩුකාරයන්ට පූර්ණ කාලීනව සිවිල් වැඩවල නිරතවෙන්න අමාරයි. එහෙම වැඩවලට උවමනා දැනුමක් සහ පරිචයක් ඒ අයට තිබුණේ නෑ. ඉතින් මේ කාලයේ ලංකාවේ තමන්ට අයිති පාලන ප්‍රදේශවල පරිපාලන ගනුදෙනු කරන්න බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව විසින් තවත් හාදයෙක් (සිවිල් නිලධාරියෙක්) පත් කළා. ඒ වෙනුවෙන් හදපු තනතුරට කිව්වේ “සිවිල් පාලක සහ ආදායම් අධිකාරී” (Resident and Superintendent) කියලා. 1796 පෙබරවාරි 12 වැනි දා ඉඳලා 1798 ඔක්තෝබර් 12 වැනි දා දක්වා ම මේ තනතුර දැරුවේ එක පුද්ගලයෙක් විසින්. ඒ පුද්ගලයා තමයි රොබට් ඇන්ඩෲස් (Robert Andrews).

මේ කියන කාලයේ, ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය තහවුරු කරගෙන තිබුණු ප්‍රදේශ පැවැතුණේත් මදුරාසි ආණ්ඩුකාරයාගේ අණසක යටතේ. ලංකාවෙන් යහමින් යමක් හම්බ කරගන්න පුළුවන් කියලා මදුරාසියේ ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව (හරියට ම කියනවා නම්, පෙරදිග ඉන්දියානු වෙළෙඳ සමාගමේ මදුරාසි ආණ්ඩුව) හිතුවා. මේ ආදායම එකතු කරගන්න නම් ඒ වැඩේ කරන්න පුළුවන් පුද්ගලයෙක් පත් කරගන්න ඕන. රොබට් ඇන්ඩෲස්ට ඒ හැකියාව තියෙනවා කියලා මදුරාසි ආණ්ඩුව හිතුවා. ඇත්තෙන්ම, 1795 ඔක්තෝබර් මාසයේ දී (ඒ වෙද්දිත් ලංකාවේ ලන්දේසි පාලනය අවසන් වෙලා තිබුණේ නෑ), රොබට් ඇන්ඩෲස් හොර රහසේ ම මහනුවර රජ්ජුරුවෝ හම්බවෙන්න ගිහිල්ලා තිබුණා. මෙහෙම තානාපති වැඩක් කරපු ඔහුට මේ ආදායම් එකතු කරගන්න වැඩේ සුපිරියට ම කරන්න පුළුවන් කියලා මදුරාසි ආණ්ඩුව විශ්වාස කළා. ඉතින් මේ විශ්වාසය උඩ තමයි ඔහුට ලංකාවේ “සිවිල් පාලක සහ ආදායම් අධිකාරී” තනතුර ලැබුණේ.

ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලන ප්‍රදේශවල සිවිල් පාලක සහ ආදායම් අධිකාරිවරයා හැටියට රොබට් ඇන්ඩෲස්ට ලොකු බලයක් හිමිවෙලා තිබුණා. ඉතින් පාලනයට අදාළ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති හදන වැඩේ ඔහු තනියම කළා. ඇත්තෙන්ම, හමුදා ආණ්ඩුකාරයා හිටියේ ඔහුට ඉහළින්. ඒත් හමුදා ආණ්ඩුකාරයාට කිය කියා වැඩ කරන පුරුද්දක් රොබට් ඇන්ඩෲට තිබුණේ නෑ. ඔහු තනියම තීරණ ගත්තා. අවශ්‍ය වෙලාවට, ඔහු තමන් ගත්ත තීරණ ගැන කෙළෙින් ම මදුරාසි ආණ්ඩුවට වාර්තා කළා. (මුල් කාලයේ දී, ඔහු කොළඹ, ගාල්ල, යාපනය, ත්‍රිකුණාමලය සහ මඩකලපුව කියන ප්‍රදේශවලට පත් කරපු සහායකයෝ තුන්දෙනාගෙන් උදව් ලබාගෙන තියෙනවා).

මදුරාසි ආණ්ඩුව හිතපු විදිහට ම, ලංකාවෙන් ලොකු ආදායමක් එකතු කරලා දෙන්න රොබට් ඇන්ඩෲස්ට පුළුවන් වුණා. මුල් අවුරුදු දෙකේ දී, මන්නාරමේ මුතු ජාවාරමෙන් විතරක් පවුම් 265,000 ක් උපද්දවලා දීලා තියෙනවා. ලොකු ආදායම් උපද්දවන සෙල්ලමක් හින්දා, මුතු ජාවාරම අස්සේ ලොකු ලොකු දූෂණ වැඩත් සිද්දවෙලා තියෙනවා. ලන්දේසි පාලකයෝ ගඩබා කරගෙන ඉඳලා අත ඇරලා ගියා කුරුඳුවලින් ලොකු ආදායමක් උපයලා දෙන්නත් රොබට් ඇන්ඩෲස් උන්නැහේට පුළුවන් වුණා.

මුල දී, මුතුවලින් සහ කුරුඳුවලින් ඉහළ ආදායම් උපයගන්න පුළුවන් වුණේ ඒවා “ස්ටොක් වෙලා” තිබුණු හින්දයි. ඒ ස්ටොක් ඉවරවුණාම කලින් වගේ ආදායම් හොයන්න රොබට් ඇන්ඩෲස්ට බැරිවුණා. ඉතින් ඔහු ආදායම් උපද්දවන්න පුළුවන් වෙනත් ක්‍රම ගැන හිතුවා. 

මදුරාසිය පැත්තේ නම් සෑහෙන ආදායම් උපද්දවාගෙන තිබුණේ බිම් බදුවලින්. ඒ හින්දා, ලංකාවේ තියෙන තමන්ගේ පාලන ප්‍රදේශවලිනුත් හොඳට බිම් බදු එකතු කරගන්න පුළුවන් කියලා රොබට් ඇන්ඩෲස් හිතුවා. ඉතින් ඔහු අභ්‍යන්තර ආදායම් (Inland Revenue) දෙපාර්තමේන්තුවක් ඇති කළා. ඔහු ආනයන සහ අපනයන බදුත් බලහත්කාරයෙන් වැඩ ගන්න මිනිස්සු වෙනුවෙන් ගහන උලියම් බද්දත් එකතු කරන්න පටන්ගත්තා. ඒත් ඒ වැඩේ සාර්ථක වුණේ නෑ. ඉතින් ඔහු ඒ බදු සෙල්ලම නවත්තලා දාලා සිංහල මිනිස්සු ජීවත්වෙච්ච ප්‍රදේශවල පොල් ගස්වලටත් කොස් ගස්වලටත් බදු ගහන්න පටන්ගත්තා. කාගේ හරි ඉඩමක පොල් ගස් 50 කට වඩා තියෙනවා නම් ඒ අය බදු ගෙවන්න ඕන කියලා ඔහු නියෝග කළා.

සිංහල බදු අය කරන්නෝ යොදාගෙන මේ මුදල් එකතු කරගන්න බෑ කියලා රොබට් ඇන්ඩෲස්ට තේරුණා. ඉතින් ඔහු විකල්පයකට යොමුවුණා. ඒ තමයි මදුරාසියෙන් අවුමිල්දාරයෝ (Aumildars) සහ තෝල්කයෝ (Dubashes, ද්වි-භාෂිකයෝ) ගෙන්නගන්න එක. (තෝල්කයෝ ගැන පස්සේ කතා කරමු. දැනට අවුමිල්දාරයෝ ගැන විතරක් කියන්නම්). ඉතින් රොබට් ඇන්ඩෲස් දේශීය බදු එකතු කරන්නෝ අයින් කරලා මදුරාසියෙන් ගෙන්නගත්ත අවුමිල්දාරයෝ සෙට් එකට ඒ වැඩේ පැවැරුවා. ගෙවල් ගානේ ගිහිල්ලා බදු එකතු කරන එක, ඒ සම්බන්ධ නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන එක මේ අයට පැවැරුණා. ඉඩම් බදු දෙද්දි, වැඩියෙන් ම ලංසු ඉදිරිපත් කරන අයට ඒවා පවරන වැඩෙත් අවුමිල්දාරයෝ ම කළා.

අවුමිල්දාරයෝ කියන තනතුරු නාමය හැදිලා තියෙන්නේ “අමල්දාර්” (Amaldar) කියන පර්සියානු වචනයෙන් කියලයි කියන්නේ. පර්සියානු උරුමයක් ගෑවිලා තිබිච්ච මූගල් අධිරාජයයෙත් මේ තනතුර ක්‍රියාත්මක වුණා. මේ අයගේ හපන්කම්වලින් මදුරාසි කොම්පැනි ආණ්ඩුවත් වැඩගත්තා. ඉතින් එහෙම සෙට් එකක් ලංකාවට ඇරැගෙන ආවාම තමන්ගේ වැඩේ හොඳින් ම කරන්න පුළුවන් කියලයි රොබට් ඇන්ඩෲස් හිතුවේ.

මදුරාසියේ ඉඳලා ආපු අවුමිල්දාරයන්ට ලංකාවේ සංස්කෘතිය, භාෂාව සහ සමාජ පිළිවෙළ ගැන කිසිම අවබෝධයක් තිබුණේ නෑ. සිංහල මිනිස්සු කොහොමත් මාන්නක්කාරයි. ඉතින් මදුරාසියෙන් මොකෙක් හරි කල්ලතෝනියෙක් ඇවිල්ලා තමන්ට “උඹ, බන්, බොලන්” කියලා කතා කරලා බදු එකතු කරන වැඩේට අපේ මිනිස්සු විරුද්ධ වුණා. මේ වෙද්දි පොල් ගස්, කොස් ගස්වලට අමතරව දුම්කොළ, ලුණු වගේ ඒවාටත් බදු ගහන්න පටන් ඇරැගෙනයි තිබුණේ. ඉතින් මේ බදු බර හින්දා මිනිස්සුන්ට මහ විශාල පීඩාවකුත් ඇතිවෙලා තිබුණා.

අපේ මිනිස්සු භාණ්ඩවලින් බදු ගෙවන්නයි පුරුදුවෙලා හිටියේ. ඒත් රොබට් ඇන්ඩෲස් හඳුන්වලා දීපු ක්‍රමයේ හැටියට බදු ගෙවීම මුදල්වලින් ම කරන්න ඕන. මේ වෙනසටත් අපේ මිනිස්සු කැමැතිවුණේ නෑ. තමන්ගේ ම මිනිස්සු වෙනුවට පිට දේශක්කාර මිනිස්සු බලවත් වෙන එක දැකලත් අපේ මිනිස්සු හිත් නරක් කරගත්තා. සමාජයේ නායකයෝ වෙලා හිටිය මිනිස්සුන්ට තිබිච්ච පිළිගැනීම නැතිවෙන්නත් පටන්ගත්තා.

ඉතින් මෙහෙම ඇතිවෙලා පැටව් ගහපු නොහොඳ නෝක්කාඩුකම් 1797 දී පුපුරලා ගියා. සල්පිටි කෝරළේ, සියනෑ කෝරළේ සහ රයිගම් කෝරළේ මිනිස්සු බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එරෙහිව ප්‍රචණ්ඩ විදිහට කැරලි ගහන්න පටන්ගත්තා. මේ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා කොච්චර බලවත් වුණා ද කියනවා නම්, වන්නි ප්‍රදේශයේ දී අවුමිල්දාරයෙක් මරලා දාන්නත් කැරැලිකාරයෝ පෙළැඹුණා.

මේ කාලේ, ලංකාවේ හමුදා ආණ්ඩුකාර තනතුර දැරුවේ (අර අශ්ව කරත්තයෙන් වැටිලා මැරිච්ච එකාට පස්සේ) පියර්-ෆ්‍රේදරික් ද මරොන්  (Pierre-Frédéric de Meuron) කියන ස්විට්සර්ලන්ත සෙන්පතියා. තමන්ගේ පාලන ප්‍රදේශවල ඇතිවෙච්ච කලබල ගැන හොයලා, විසැඳුම් ඉදිරිපත් කරන්න මරොන් සෙන්පතියාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් කොමිසමක් පත් කළා. “මරොන් කොමිසම” (Meuron Commission) කියලයි ඒකට කියන්නේ.

අදාළ කරුණු කාරණා හොයපු මරොන් කොමිසම තමන්ගේ නිර්දේශ ඉදිරිපත් කළා. අවුමිල්දාරයෝ අයින් කරන්න, දේශීය නිලධාරීන් පත් කරන්න, ලන්දේසි කාලයේ ක්‍රියාත්මක කරපු ජනතාවට පුරුදු පාලන සහ බදු ක්‍රම නැවත ක්‍රියාත්මක කරන්න කියන නිර්දේශ ඒ අතර තිබුණා.

1798 ඔක්තෝබර් 12 වැනි දා, පියර්-ෆ්‍රේදරික් ද මරොන් හමුදා ආණ්ඩුකාරයාගේත්, රොබට් ඇන්ඩෲස් සිවිල් පාලක සහ ආදායම් අධිකාරවරයාගේත් රාජකාරි කාලය අවසන් කෙරුණා. ඇත්තෙන්ම, ඒ තනතුරු දෙකත් නැති කරලා දැම්මා. ඒ දවසේ ම, අලුතින් ඇති කරපු ලංකාවේ ආණ්ඩුකාර තනතුරට ෆ්‍රෙඩ්රික් නෝර්ත් පත් කෙරුණා. මරොන් කොමිසමේ නිර්දේශ ෆ්‍රෙඩ්රික් නෝර්ත් ආණ්ඩුකාරයා විසින් ක්‍රියාත්මක කළා. ඉතින් අවුමිල්දාරයන්ගේ රාජකාරියත් අවසන් වුණා.

- ආචාර්ය වරුණ චන්ද්‍රකීර්ති