මක්කා ගිවිසුම: නව හමුදා අක්ෂයක් සහ මැද පෙරදිගින් ඔබ්බට එහි බලපෑම.. - ආචාර්ය ජගත් චන්ද්‍රවංශ විසිනි

Aug 8, 2026 at 06:34 AM

|

Lanka Leader

ඓතිහාසික එකඟතාවයක්

2026 අගෝස්තු 07 වන දින, සවුදි අරාබිය, තුර්කිය සහ පාකිස්ථානය මක්කමදී "මක්කා ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක ගිවිසුම" (Makkah Joint Defence Agreement) අත්සන් කරන ලදී. NATO හමුදා සන්ධානයේ ආකෘතියට සමානව සකස් කරන ලද මෙම ගිවිසුම මගින් අන්‍යෝන්‍ය ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයකට පැමිණ ඇත. එහි ප්‍රධාන කොන්දේසිය වන්නේ මෙම අත්සන් තැබූ පාර්ශව තුනෙන් ඕනෑම එකකට එල්ල වන සන්නද්ධ ප්‍රහාරයක්, පාර්ශවයන් තිදෙනාටම එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් ලෙස සලකනු ලබන බවයි.

මෙම ගිවිසුමට අත්සන් තැබූ සවුදි ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මාන් කුමරු, තුර්කි ජනාධිපති රෙසෙප් තයියිප් එර්ඩොගන් සහ පාකිස්ථාන අගමැති ෂෙහ්බාස් ෂරීෆ් යන නායකයින් මෙය කලාපීය ස්ථාවරත්වය සහ ඉස්ලාමීය සහෝදරත්වය වෙනුවෙන් තැබූ පියවරක් ලෙස හඳුන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම ගිවිසුම මගින් මැද පෙරදිග කලාපයට පමණක් නොව, විශේෂයෙන්ම දකුණු ආසියාවට සහ සමස්ත ගෝලීය ආරක්ෂක පද්ධතියටම බලපාන ගැඹුරු ප්‍රතිවිපාක රැසක් නිර්මාණය කරයි.

සන්ධානයේ ස්වරූපය සහ ව්‍යුහය

මෙම ගිවිසුම හුදෙක් සංකේතාත්මක ප්‍රකාශනයක් පමණක් නොවේ. එය පාර්ශවයන් තුනෙහිම එකිනෙකට පූරක වන බලපෑම් හා හැකියාවන්ගේ උපායමාර්ගික එකතුවකි:

පාකිස්ථානය: මුස්ලිම් ලෝකයේ එකම න්‍යෂ්ටික බලවතා වන අතර, විශාල යුධ පළපුරුද්දක් සහිත හමුදාවක් සහ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි මෙහෙයුම් පිළිබඳ පූර්ණ අත්දැකීම් ගෙන එයි.

තුර්කිය: NATO හි දෙවන විශාලතම හමුදාව සතු වන අතර, සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන දේශීය ආරක්ෂක නිෂ්පාදන කර්මාන්තයක් සහ කළු මුහුද හා නැගෙනහිර මධ්‍යධරණී කලාපයට ඇති උපායමාර්ගික ප්‍රවේශය සපයයි.

සවුදි අරාබිය: සැලකිය යුතු මූල්‍ය සම්පත්, බලශක්ති බලපෑම සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය මෙන්ම පුළුල් අරාබි ලෝකය තුළ ඇති දේශපාලනික හා ආගමික බලපෑම ගෙන එයි.

විශ්ලේෂකයින් මෙය දකින්නේ සාම්ප්‍රදායික ඇමරිකානු ආරක්ෂක කුඩයෙන් ඔබ්බට ගොස් තමන්ගේම ආරක්ෂක සැලසුම් විවිධාංගීකරණය කිරීමට ප්‍රාදේශීය බලවතුන් ගන්නා සිතාමතා කළ උත්සාහයක් ලෙසයි. ඇමරිකානු විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳ පවතින සැකය සහ කලාපයේ බලතුලනය වෙනස් වීම හේතුවෙන්, "කලාපයට හිමි, කලාපය විසින්ම මෙහෙයවන ආරක්ෂක ව්‍යුහයක්" දෙසට තැබූ පියවරක් ලෙස මෙය සැලකේ.

දකුණු ආසියානු මානය: ඉන්දියාවට එල්ල වන සෘජු අභියෝගයක්

මෙම ගිවිසුම මැද පෙරදිග භූ-දේශපාලනය මත පදනම් වූවද, එහි වඩාත්ම ක්ෂණික සහ සෘජු බලපෑම දකුණු ආසියාවට දැනිය හැක. 1947 දී ඉන්දීය උපමහාද්වීපය බහුතර හින්දු ඉන්දියාව සහ බහුතර මුස්ලිම් පාකිස්ථානය ලෙස බෙදී යාම ආගමික පදනම මත සිදු වූ දරුණු හා ලේ වැගිරුණු සිදුවීමක් වූ අතර, එහි ඓතිහාසික තුවාල තවමත් මුළුමනින්ම සුව වී නොමැත.

ඉන්දියාවට මෙම ගිවිසුම නව අභියෝගාත්මක උපායමාර්ගික වෙනසක් ගෙන එයි. මන්දයත්, ඉන්දියාවේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපක්ෂයා වන පාකිස්ථානය කලාපයෙන් පිටත බලවත් රාජ්‍යයන් දෙකක් සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වන බැවිනි. එමගින් පාකිස්ථානයේ න්‍යෂ්ටික හා මිසයිල හැකියාවන් තුර්කි හමුදා තාක්ෂණය සහ සවුදි මූල්‍ය අනුග්‍රහය සමඟ ඒකාබද්ධ විය හැකි අතර, එය කලාපයේ සාම්ප්‍රදායික හා උපායමාර්ගික බලතුලනය වෙනස් කිරීමට සමත් වේ.

ඉන්දියාවේ අභ්‍යන්තර දේශපාලන සන්දර්භය හමුවේ මෙම උපායමාර්ගික කටයුතු තවත් සංකීර්ණ වේ. අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි සහ පාලක භාරතීය ජනතා පක්ෂය (BJP) යටතේ හින්දු ජාතිකවාදී මතවාදයන් ඉන්දීය සමාජය තුළ ගැඹුරින් මුල් බැසගෙන ඇත. විචාරකයින් සහ ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මැතිවරණ ප්‍රචාරණ කටයුතුවලදී මුස්ලිම්වරුන්ට සහ අනෙකුත් ආගමික සුළුතරයන්ට එරෙහිව ද්වේෂසහගත ප්‍රකාශයන් සහ අසත්‍ය තොරතුරු පතුරුවා හැර ඇති අතර, ආගමික සුළුතරයන්ට එරෙහි ප්‍රහාර සහ වෙනස්කම් කිරීම් ද ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.

විශේෂයෙන්ම අයෝධ්‍යාහි රාම් මන්දිරය ඉදිකිරීම දැඩි ආන්දෝලනයකට ලක් වූ සිදුවීමකි. 1992 දී හින්දු පූජකයන් හා අන්තවාදීන් විසින් විනාශ කරන ලද 16 වන සියවසට අයත් බාබ්රි මස්ජිද් පල්ලිය පැවැති ස්ථානයේ මෙම රාම් මන්දිරය ඉදිකරන ලදී. එදා සිදු වූ විනාශය නිසා නිදහසින් පසු ඉන්දියාවේ සිදු වූ දරුණුතම ආගමික කෝලාහල ඇති වූ අතර, එයින් 2,000 කට ආසන්න පිරිසක් මිය ගියහ (එයින් බහුතරයක් මුස්ලිම්වරුන්ය). 2024 ජනවාරි මාසයේදී මෝදි අගමැතිවරයා විසින් මෙම දේවාලය විවෘත කිරීම හින්දු කණ්ඩායම් විසින් "හින්දු පුනරුදයක්" ලෙස සැමරූ නමුත්, පාකිස්ථාන විදේශ අමාත්‍යාංශය එය හෙළා දකිමින් ප්‍රකාශ කළේ එය "ඉන්දියාවේ වර්ධනය වන බහුතරවාදයේ සංකේතයක් සහ මුස්ලිම් ප්‍රජාවට කළ අභියෝගයක්" ලෙසයි. ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය (OIC) ද මෙම ඉදිකිරීම පිළිබඳව දැඩි කනස්සල්ල පළ කරමින් ඉස්ලාමීය උරුමයන් මකා දැමීමට ගන්නා උත්සාහයන් හෙළා දුටුවේය.

ඉන්දීය විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය තහවුරු කර ඇත්තේ මෙම ත්‍රෛපාර්ශ්වික ආරක්ෂක වර්ධනය පිළිබඳව තමන් "ලඟින්ම නිරීක්ෂණය කරන" බවයි. ඉන්දියාව වහාම ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කිරීමෙන් වැළකී සිටියද, ඉන්දීය උපායමාර්ගික විශ්ලේෂකයින් මෙය දකින්නේ කලාපයේ ඉන්දියාව සතු ප්‍රමුඛතාවයට එල්ල වූ සෘජු අභියෝගයක් ලෙසයි. මෙම ගිවිසුම මගින් ඉන්දියාවට "මුහුණත දෙකක" (Two-front) ආරක්ෂක තර්ජනයක් නිර්මාණය වන අතර, පාකිස්ථානය සමඟ පවතින සාම්ප්‍රදායික පසමිතුරුකම මැද පෙරදිග භූ-දේශපාලනය සමඟ පැටලීමට ඉඩ සලසයි. මෙය ඉන්දියාවේ ආරක්ෂක සැලසුම් මෙන්ම විශාල ඉන්දියානු විදේශිකයන් සංඛ්‍යාවක් වෙසෙන ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් සමඟ පවතින රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ද සංකීර්ණ කරයි.

ප්‍රතිසංස්කරණය වන කලාපීය ආරක්ෂක ව්‍යුහය

දකුණු ආසියාවට ඔබ්බෙන්, මෙම ගිවිසුම කලාපීය ආරක්ෂාව සංකල්පගත කරන ආකාරයේ මූලික වෙනසක් සලකුණු කරයි.

සමහර නිරීක්ෂකයින් මෙය ඇමරිකානු බලපෑමෙන් පසුව බිහිවන "Post-American" මැද පෙරදිගක සලකුණක් ලෙස අර්ථ දක්වන අතර, එහිදී ප්‍රාදේශීය බලවතුන් නිවාරණය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ මූලික වගකීම භාර ගනී.

තවත් පිරිසක් තර්ක කරන්නේ මෙය ඇමරිකානු උපායමාර්ගයට බාධාවක් නොව, ප්‍රාදේශීය වගකීම් බෙදාගැනීමක් ලෙස ඇමරිකාව පිළිගන්නා අතරම තමන්ගේම හමුදාමය පැවැත්ම පවත්වාගෙන යන බවයි.

එසේම, මෙම ගිවිසුම ඉරානයේ බලපෑමට එරෙහිව මෙන්ම, ඊශ්‍රායලය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ ඉන්දියාව ඇතුළත් වෙනත් සන්ධානයන්ට එරෙහිව ගොඩනැගුණු සමබරතාවයක් ලෙසද දැක්විය හැක.

පවතින සීමාවන් සහ අවිනිශ්චිතතාවයන්

මෙම ගිවිසුමේ අරමුණු විශාල වුවද, එහි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳව සැලකිය යුතු ප්‍රශ්න සහ සැකසංකා පවතී:

ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ සමහර විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ඉතිහාසයේ කිසිදා ප්‍රායෝගික හමුදාමය సహකාරීත්වයක් බවට පත් නොවූ "ගිවිසුම් පාඨ දහස් ගණනක්" පවතින බවයි. ප්‍රහාරයක් සිදුවූ විට ලබාදෙන හමුදාමය සහයේ ස්වභාවය හෝ පරිමාණය වැනි නිශ්චිත කරුණු තවමත් පැහැදිලි කර නොමැත.

වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ, මෙම රටවල් තිදෙනා සියලු කලාපීය අභියෝගයන් සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයක සිටින්නේද යන්න පැහැදිලි නැති වීමයි. සිරියාව, ලිබියාව, යේමනය සහ ඇෆ්ගනිස්ථානය වැනි ගැටුම් සම්බන්ධයෙන් තුර්කිය, සවුදි අරාබිය සහ පාකිස්ථානය යන රටවලට වෙනස් වූ අභිලාෂයන් පවතී. මෙම මතභේද ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක ගිවිසුමක් තුළ නිරවුල් කරගන්නේ කෙසේද යන්න තවමත් විවෘත ප්‍රශ්නයකි.

නව භූ-දේශපාලනික යුගයක්

"මක්කා ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක ගිවිසුම" යනු හුදෙක් ගිවිසුමක් පමණක් නොව, ගෝලීය දේශපාලන රටාවේ සිදුවන විශාල වෙනසක සංකේතයකි. දකුණු ආසියාවට මෙය ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛතාවයට අභියෝග කරන සහ කලාපීය ස්ථාවරත්වය සංකීර්ණ කරන නව උපායමාර්ගික සාධකයකි. මැද පෙරදිගට මෙය තමන්ගේම ආරක්ෂාව තමන් විසින්ම තීරණය කිරීමට ගන්නා නිර්භීත උත්සාහයකි.

මෙම කලාපවල ස්ථාවරත්වය දැන් රඳා පවතින්නේ ඉන්දියා-පාකිස්ථාන සබඳතා මත පමණක් නොව, මෙම නව සන්ධානය බහු-ධ්‍රැවීය ලෝකයක් තුළ තම කාර්යභාරය ඉටුකරන ආකාරය සහ අනෙකුත් නැගී එන බලවේග සමඟ කටයුතු කරන ආකාරය මතය. මෙම ගිවිසුම ස්ථාවරත්වයට ශක්තියක් වේද නැතහොත් වැඩිදුර නොසන්සුන්තාවලට හේතුවක් වේද යන්න තීරණය වන්නේ, ඔවුන්ගේ පොදු අභිලාෂයන් විශ්වාසදායක හමුදාමය ක්‍රියාකාරීත්වයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට ඇති හැකියාව මතය.