මීගමුව බන්ධනාගාරයේ පෙරළිය: අර්බුද කළමනාකරණය, ආරක්ෂක අභියෝග සහ බන්ධනාගාර ප්‍රතිසංස්කරණයේ අත්‍යවශ්‍යතාව

Jul 9, 2026 at 09:43 AM

|

Lanka Leader

පසුගිය ජූලි 7 වන දින මීගමුව බන්ධනාගාරය තුළ සිදුවූ දරුණු කැරැල්ල සහ එය මර්දනය කිරීමට ආරක්ෂක අංශවලට ගනු ලැබූ ක්‍රියාමාර්ග, ශ්‍රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය මුහුණ දී ඇති දැඩි ව්‍යුහාත්මක සහ ආරක්ෂක අර්බුදයේ තරම මැනවින් පෙන්නුම් කරන්නකි. රැඳවියන් පිරිසක් බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට මාරාන්තික ලෙස පහර දී, ගිනි අවි පැහැරගෙන, සමස්ත පරිශ්‍රයේම පාලනය තමන් සතු කර ගැනීමට දැරූ උත්සාහයත්, එය වැළැක්වීමට පොලිස් නිලධාරියෙකුට බන්ධනාගාර ප්‍රධාන දොරේ කවුළුවකින් T56 ගිනි අවියක් ඇතුළත් කර ඉලක්කයකින් තොරව වෙඩි තැබීමට සිදුවීමත් ශ්‍රී ලංකා බන්ධනාගාර ඉතිහාසයේ සනිටුහන් වූ අතිශය ඛේදජනක මෙන්ම සංකීර්ණ සිදුවීමකි. මෙම සිදුවීම හුදෙක් එක් ක්ෂණික කැරැල්ලක් ලෙස නොව, බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින ගැඹුරු අර්බුදයන්හි සමස්ත ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විග්‍රහ කළ යුතුය.

​මෙම සිදුවීමේදී වඩාත්ම කතාබහට ලක්වන සහ තීරණාත්මක අවස්ථාව වන්නේ පොලිස් නිලධාරියා විසින් ප්‍රධාන දොරේ කවුළුවෙන් T56 තුවක්කුව ඇතුළට දමා ඉලක්කයකින් තොරව විවෘත වෙඩි තැබීමක් සිදු කිරීමයි. සාමාන්‍ය නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සන්දර්භයක් තුළ ඉලක්කයකින් තොරව වෙඩි තැබීම හෙවත් ඉවක් බවක් නොමැතිව වෙඩි තැබීම (Indiscriminate firing) බරපතල විවේචනයට ලක්වන කරුණක් වුවද, එම අවස්ථාවේ පැවති නිසි විධානයක් නොමැති  සහ අවදානම් සහගත වටපිටාව දෙස බලන විට වගකීම සහ වගවීම අවමතලයේ පවතින නිලධාරියෙක් එය අත්‍යවශ්‍ය මෙන්ම අවසන් විකල්පය ලෙසට සැළකූ බව පෙනෙන්නට ඇත. මෙහිදී පහත සඳහන් කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමුකළ යුතුවේ.

* ​ආයුධ සන්නද්ධ කැරලිකරුවන්: කැරලිකාර රැඳවියන් ඒ වන විටත් බන්ධනාගාරයේ තිබූ ගිනි අවි කිහිපයක් පැහැරගෙන තිබීම නිසා ඔවුන් සාමාන්‍ය විරෝධතාකරුවන් පිරිසකගෙන් සන්නද්ධ ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක තත්ත්වයට පත්ව සිටියහ.

* ​ජීවිත හානි සහ ක්ෂණික තර්ජනය: ජේලර්වරුන්ට පහර දී කිහිපදෙනෙකු මරා දමා, තවත් රැඳවියන් පිරිසක්ද ඝාතනය කර තිබූ එම අවස්ථාවේ, කැරලිකරුවන් බන්ධනාගාරයේ ප්‍රධාන දොරටුව බිඳගෙන සිවිල් සමාජය වෙතට කඩා වැදීමේ හෝ බන්ධනාගාරය සම්පූර්ණයෙන්ම තම ග්‍රහණයට ගැනීමේ ආසන්නතම අවදානමක් පැවතුණි.

* ​මර්දන උපක්‍රමයක් ලෙස වෙඩි තැබීම: මෙවැනි තත්ත්වයකදී නිශ්චිත ඉලක්කයක් ලබා ගැනීමට අපහසු වන්නේ දොර අගුලු දමා තිබීම සහ ඇතුළත දැඩි කැළඹිලි ස්වභාවයක් පැවතීම හේතුවෙනි. එබැවින්, බන්ධනාගාරය ඇතුළත සිටි සන්නද්ධ රැඳවියන් ප්‍රධාන දොරටුව දෙසට පැමිණීම වැළැක්වීමට සහ ඔවුන්ව පසුබැස්සවීමට (Suppressive fire) මෙම වෙඩි තැබීම තීරණාත්මක විය.

මෙම පියවර හරහා තවදුරටත් සිදුවීමට තිබූ මහා පරිමාණ මිනිස් ජීවිත හානි සහ සන්නද්ධ රැඳවියන් සමාජයට පැන යාමේ දැවැන්ත ජාතික ආරක්ෂක තර්ජනය වළක්වා ගැනීමට හැකි විය.

එබැවින්, ඉවක් බවක් නොමැතිව  වෙඩි තැබීම (Indiscriminate firing) සිදුවීමේදී එය අනුශංගික හානියක්දැයි (Collateral damage) නිශ්චය කිරීම, එනම් විචාරශීලී නොවන ප්‍රහාරයන්ට නීත්‍යානුකූල ඉලක්කයන් හසුවිය හැකි බැවින්, ඒ පිළිබඳව නිවැරදිව සොයා බලා නිශ්චිතවම තීරණය කිරීම අතිශයින්ම අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් බව අවධාරණය කළ යුතුය.

​මීගමුව බන්ධනාගාර කැරැල්ල මඟින් මතු කරන ප්‍රධානතම ගැටලුව වන්නේ මෙවැනි මහා පරිමාණ සැලසුම්සහගත කැරැල්ලක් සංවිධානය වන තෙක් බන්ධනාගාර බුද්ධි අංශ සහ පාලනාධිකාරිය ඊට අසමත් වූයේ මන්ද යන්නයි. රැඳවියන් පිරිසක් එක්ව නිලධාරීන්ට පහර දී ආයුධ පැහැර ගැනීමට නම්, ඒ පිටුපස සැලසුම්සහගත සන්නිවේදනයක් සහ නායකත්වයක් තිබිය යුතුය.

​බන්ධනාගාර ඇතුළත පවතින දූෂණය, ජංගම දුරකථන සහ මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය වැනි නීතිවිරෝධී ක්‍රියාකාරකම් මීට රුකුලක් වන්නට ඇති බව නොරහසකි. රැඳවියන් සහ ඇතැම් දූෂිත නිලධාරීන් අතර පවතින සබඳතා හේතුවෙන් ආරක්ෂක විධිවිධාන ලිහිල් වීම මෙවැනි දරුණු ඛේදවාචකයන්ට පාර කපයි. තමන්ගේ සගයන් ඝාතනය වන තෙක්ම ආරක්ෂක උපක්‍රම ක්‍රියාත්මක කිරීමට නොහැකි වීම බන්ධනාගාර අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක පද්ධතියේ පවතින බරපතල සිදුරු පෙන්නුම් කරයි. එපමණක් නොව, බන්ධනාගාර බුද්ධි අංශ නියෝජනය කරන විශේෂ ඒකකයක් ආයුධ රහිතව යෙදවීම පමණක් නොව ඔවුන්ගේ මූලික අවශ්‍යතාවයක් වන ආහාරපාන පවා ලබානොදී තිබීමද සැළකිල්ලට ගතයුතුය.

​බන්ධනාගාරයක සිටින සෑම රැඳවියෙකුගේම ජීවිත ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීම පැවරෙන්නේ රජයට සහ බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුවටයි. මෙම කැරැල්ලේදී ජේලර්වරුන් මෙන්ම රැඳවියන් කිහිපදෙනෙකුද මියගොස් ඇත. කැරැල්ලට සම්බන්ධ නැති, සාමාන්‍ය වැරදිවලට රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරගත කර සිටි රැඳවියන් පවා මෙහිදී අභ්‍යන්තර ප්‍රහාරයන්ට ලක්ව මියයෑම දැඩි කනගාටුවට කරුණකි.

​නීතිමය සහ මානව හිමිකම් දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, රාජ්‍ය ආරක්ෂක අංශ විසින් සිදු කළ වෙඩි තැබීම "අවම බලය භාවිත කිරීම" (Minimum force) යන සංකල්පයට අනුකූලද යන්න පිළිබඳව පරීක්ෂණ පැවැත්විය යුතුය. කෙසේ වෙතත්, කැරලිකරුවන් සන්නද්ධව සිටි බැවින් සහ ඔවුන් දැනටමත් මනුෂ්‍ය ඝාතන සිදු කර තිබූ බැවින්, මාරාන්තික බලය (Deadly force) භාවිත කිරීම නීත්‍යානුකූලව සාධාරණීකරණය කළ හැකිවිය හැකි නමුත්, ඉදිරියේදී මෙවැනි සිදුවීම් පාලනය කිරීම සඳහා මාරාන්තික නොවන ආයුධ (Non-lethal weapons) වන කඳුළු ගෑස්, රබර් උණ්ඩ හෝ ජල ප්‍රහාර වැනි උපක්‍රම බන්ධනාගාර දොරටු අසල සූදානම් කර තැබීමේ වැදගත්කම මෙමඟින් අවධාරණය කෙරේ.

​මීගමුව බන්ධනාගාර සිදුවීම ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත බන්ධනාගාර පද්ධතියම වහාම ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතු බවට දෙන ලද අවසන් අනතුරු ඇඟවීමකි. මේ සඳහා ගත යුතු ක්ෂණික සහ දිගුකාලීන මූලික පියවර කිහිපයකි:

- රැඳවියන් අධික වීම පාලනය: ලංකාවේ බන්ධනාගාරවල පවත්නා ධාරිතාවයට වඩා කිහිප ගුණයකින් රැඳවියන් රඳවා ඇත. සුළු වැරදි සඳහා ඇප ලබාදීම ලිහිල් කිරීම සහ නඩු කටයුතු කඩිනම් කිරීම මඟින් තදබදය අඩු කළ යුතුය.

- ආරක්ෂක තාක්ෂණය: බන්ධනාගාර පරිශ්‍රය පුරා සක්‍රීය CCTV කැමරා පද්ධති, ජංගම දුරකථන ජෑමර් (Jammers) සහ ස්වයංක්‍රීය අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති ස්ථාපිත කිරීම.

- නිලධාරී පුහුණුව සහ උපකරණ: බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට කැරලි මර්දනය පිළිබඳ විධිමත් පුහුණුවක් සහ නවීන ආරක්ෂක උපකරණ (ආරක්ෂිත හිස්වැසුම්, පළිහ සහ මාරාන්තික නොවන ආයුධ) ලබාදීම. මානව හිමිකම් කඩකිරීමෙන් වැළකීම සඳහා පුහුණුවද ලබාදීමද අනිවාරයයෙන්ම ඇතුළත්විය යුතුය.

- වර්ගීකරණය: දරුණු ගණයේ අපරාධකරුවන්, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් සහ සාමාන්‍ය වැරදිකරුවන් එකට තැබීම වැළැක්වීම. දරුණු අපරාධකරුවන් සඳහා අධි-ආරක්ෂිත බන්ධනාගාර (High-security prisons) භාවිත කිරීම.

එසේම බන්ධනාගාර පරිපාලනය කාර්‍යක්ෂමව කිරීම සඳහා සමගාමී ආයතනවල කාර්‍යක්ෂමතාව ඉහළ නැන්වීම අනිවාර්යයෙන්ම සිදුකළ යුතුය. එනම් රසපරීක්ෂණ වාර්තා කඩිනම් කිරීම, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ නිර්දේශ කඩිනම් කිරීම. අධිකරණ කටයුතු වේගවත් කිරීම ආදිය ඊට ඇතුළත්වේ.

​මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවූ මෙම අවාසනාවන්ත සිදුවීම, මෙරට ජාතික ආරක්ෂාවට මෙන්ම නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාමට එල්ල වූ දැඩි අභියෝගයකි. අවශ්‍ය විධිවිධාන නොලැබුන බව හා එසේ ලැබුනේනම් ප්‍රශ්ණය නියපොත්තෙන් කැඩීමට තිබූ බවට අදාල ඇමතීවරයාහට යුනිෆෝම් ඇඳි නිලධාරීන් හඬමින් කරනු ලබන නර්මාලාපය සුළුවෙන් බැහැරකළ නොහැක. තිස් වසරක් පැවති කුරිරු ත්‍රස්ථවාදයක් තුරන්කිරීමේදී හමුදාවල විශාල ජීවිත අහිමියක් සිදු උවද මෙවන් අපේක්ෂා භංගව යෑදීම් අසන්නට දකින්නට නොළැබුනි. රජය කුමක් පැවසුවද සමස්ථ පරිපාලක අංශයේ බිඳවැටීම ඉන් මොනවට පැහැදිලි කරනු ලබයි. ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳව පංති පැවැත්වීමට බංකු රැගෙන එන්න යැයි වහසිබස් දෙඩූ පමණින් ජාතික ආරක්ෂාවක් ඇතිකළ නොහැක. එසේම, පෙර කැරලි මර්ධනය සාර්ථකව ඉටුකළ අවස්ථාවන් පවා තවදුරටත් තමාගේ අඩුපාඩු වසාගැනීමට මඩ ගැසීමට යොදාගැනීමට තරම් උද්දච්ච හා පහත් මානසිකත්වයට පාලක පක්ෂය වැටෙන්නේනම් ඉන් ගම්‍ය වන්නේ ඔවුන්ගේ අසමත් බව හා අසාර්ථකත්වය නොවේද?

එවන්වූ වගකීම් රහිතවූද, නායකත්වයක් පවා නොමැති අවස්ථාවකදී, තම ජීවිත අවදානම පවා නොතකා කැරැල්ල තවදුරටත් ව්‍යාප්ත වීම වැළැක්වීමට කටයුතු කළ පොලිස්, හමුදා සහ බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීම අගය කළ යුතුය. 

කෙසේ වෙතත්, මියගිය නිලධාරීන් සහ රැඳවියන් වෙනුවෙන් සාධාරණය ඉටු විය යුතු අතර, මෙවැනි ඛේදවාචකයන් නැවත සිදු නොවීමට නම් නිසි නායකත්වයක් ලබාදීම පමණක් නොව බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින දූෂණය, අකාර්යක්ෂමතාව සහ යටිතල පහසුකම්වල හිඟකම වහාම පිටුදැකිය යුතුය. බන්ධනාගාර යනු හුදෙක් දඬුවම් පමුණුවන ස්ථානයක් පමණක් නොව, වැරදිකරුවන් පුනරුත්ථාපනය කරන සුරක්ෂිත මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කිරීම රජයේ මෙන්ම සමස්ත සමාජයේම වගකීමකි. එසේ නොමැතිව සිද්ධියක් සිදුවූ පසුව රැඳවියන් වෙනත් බන්ධනාගාරවෙත මාරුකිරීම හා ගැටුමට සම්බන්ධ සැකකරුවන් එවන් බන්ධනාගාරතුලට රැගෙනගිය වහාම කුමන හේතුවක් නිසා හෝ මරණයට පත්වීම ප්‍රශ්ණය විසඳීමට පිටුවහලක් නොවන අතර එය අපරටේ මානව හිමිකම් දර්ශකයට මරු පහරක් වනු ඇත.

- යසස් ධර්මදාස