ඔයාගෙත් ළමා කාලයේ මේ පොප් පොප් බෝට්ටු එක්ක බැඳුණු මතක තියෙනවද?..
ඔබට මතකද පොඩි කාලේ වෙසක් පොසොන් වලට කඩවල් වලට ගියාම අපි කාලෙකට කලින් ගත්ත සෙල්ලම් බඩුවක් තිබුණා. ඒ තමයි යකඩ තහඩු වලින් හදපු, යටින් පොඩි ඉටිපන්දමක්, පොල්තෙල් පහනක් පත්තු කරලා වතුරට දැම්මාම ටක් ටක් ගාලා සද්දයක් කරගෙන ඉස්සරහට යන "පොප් පොප් බෝට්ටුව" (Pop Pop Boat).
ඇත්තම කිව්වොත් අපි ඒ කාලේ මේවා දැක්කේ නිකන්ම නිකන් මැජික් එකක් විදිහට. මේක ඇතුළේ කිසිම මෝටරයක් නෑ, කැරකෙන රෝදයක් නෑ, කිසිම චලනය වෙන කෑල්ලක් නෑ. හැබැයි වතුර ටිකකට දාලා, යටින් ගින්දර ටිකක් දුන්නාම මේක කොහොමද මෙච්චර ස්මූත් එකට ඉස්සරහට යන්නේ? අර "පොප් පොප්" සද්දේ එන්නේ කොහෙන්ද? මේක ඇතුළේ වෙන මැජික් එක තේරුම් ගන්න විද්යාඥයින් පවා කාලයක් තිස්සේ පර්යේෂණ කළා කිව්වොත් ඔයා විශ්වාස කරනවාද? අපි මේ ලිපියෙන් අපේ ළමා කාලයේ තිබුණ සුන්දරම මතකයක් පිටිපස්සේ හැංගිලා තියෙන ඒ සෙල්ලම් බඩුව වැඩ කරපු හැටි ගැන කතා කරමු. ලෑස්තිද?
මේ සෙල්ලම් බෝට්ටුව ලෝකෙට ඇවිත් දැන් අවුරුදු 100 කටත් වැඩියි. 1891 දී Thomas Piot කියන ප්රංශ ජාතික නව නිපැයුම්කරු තමයි මේක මුලින්ම හොයාගත්තේ.
අපි ගොඩක් අයට මේක වැඩ කරන විදිහ ගැන අහුවොත් කියන්නේ එකම කතාවක්: "බෝට්ටුව වතුරෙන් තිබ්බාම ඒකෙ තියන පුංචි ටැංකියට වතුර පිරුනම, ඉටිපන්දමෙන් ඒ වතුර රත් වෙලා නටන්න ගන්නවා. එතකොට හැදෙන හුමාලය නිසා වතුර ටික පීඩනයෙන් අර බට දෙකෙන් එළියට විදිනවා. ඊටපස්සේ බට ඇතුළේ සීතල නිසා අර හුමාලය ආයෙත් වතුර බවට පත් වෙලා ටැංකිය ඇතුළේ පීඩනය අඩුවෙනවා. එතකොට ආයෙත් එළියෙන් වතුර ටැංකියට ඇදලා ගන්නවා. ආයෙත් ඒ වතුර රත් වෙනවා..."
මේක අහන්න ලස්සන කතාවක් වුණාට මේක සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදියි! ❌
ඇයි ඒ?
මේ බෝට්ටුවට වතුර පිරෙද්දි කවදාවත් ඒකේ ටැංකිය සම්පූර්ණයෙන්ම වතුරෙන් පිරෙන්නේ නෑ, අනිවාර්යයෙන්ම හුළං බුබුළක් ඇතුළේ ඉතුරු වෙනවා.
මේ විදිහට වතුර නටලා හුමාලය හැදිලා ආයෙත් වතුර වෙන එක ගොඩක් වෙලා යන වැඩක්. හැබැයි පොප් පොප් බෝට්ටුවක මේ චක්රය තත්පරේකට 16 වතාවක් සිද්ධ වෙනවා! (ඒ කියන්නේ තත්පර 0.0625 කින් වතුර එළියට විදලා ආයෙත් ඇතුළට ගන්නවා). මේක හිතාගන්නවත් බැරි තරම් වේගවත්. එහෙනම් ඇත්තටම මොකද වෙන්නේ?
මේකේ ඇත්තම රහස හොයාගන්න විද්යාඥයින් වීදුරු වලින් විනිවිද පෙනෙන පොප් පොප් බෝට්ටුවක් හදලා පරීක්ෂා කළා. එතකොට තමයි නියම මැජික් එක එළියට ආවේ! 🧪🚤
මේ බෝට්ටුවට වතුර පිරෙද්දි, ඇතුළේ ටැංකිය ගොඩක්ම පිරෙන්නේ හුළං වලින්. වතුර තියෙන්නේ චූට්ටයි. ඉටිපන්දමෙන් මේ ටැංකිය රත් කරද්දී, ඇතුළේ තියෙන අර හුළං කොටස රස්නයට ප්රසාරණය වෙන්න ගන්නවා. ඒත් එක්කම අර චූටි වතුර ටිකෙනුත් හුමාලය හැදෙනවා. මේ රස්නේ වායුව ටැංකියේ ඉඳන් අර බට දෙක දිගේ එළියට විහිදෙනවා, ඒත් එක්කම බටේ තියෙන වතුර ටික එළියට තල්ලු වෙනවා.
හැබැයි, මේ රස්නේ වායුව බටේ දිගේ යද්දී, බටේ තියෙන්නේ වතුර ඇතුළෙනේ. ඒ නිසා බටේ මාරම සීතලයි. මේ සීතල බටේට ආපු ගමන් අර හුමාලය එකපාරටම ආයෙත් වතුර බවට පත්වෙනවා. එතකොටම අර ප්රසාරණය වෙලා තිබුණ වායු බුබුළ එකපාරටම හැකිළෙනවා (Contract/Pressure drops). එතකොට මොකද වෙන්නේ? එළියේ තියෙන වතුර ආයෙත් බටේ දිගේ ඇතුළට ඇදලා ගන්නවා!
වතුර ඇතුළට එද්දී ඒකෙන් අර වායුව ආයෙත් ටැංකිය පැත්තට තද වෙනවා. ටැංකිය රස්නෙයිනේ. ඉතින් ආයෙත් වායුව ලොකු වෙනවා, වතුර එළියට විදිනවා! මේක දිගටම සිද්ධ වෙනවා.
මේ සිද්ධ වෙන දේට විද්යාවේදී කියන්නේ Resonant Oscillation (අනුනාද දෝලනය) කියලා. මේක තේරුම් ගන්න අපි සරල උදාහරණයක් ගමු. හිතන්න රබර් පටියක ගැටගහපු බෝලයක් ගැන. ඔයා ඒ බෝලය එකපාරක් පල්ලෙහාට ඇදලා අතෑරියොත් ඒක උඩ පල්ලෙහා යනවා නේද (Oscillate වෙනවා). දැන් ඔයා ඒ බෝලය උඩ පල්ලෙහා යන රිද්මයටම හරියටම ගැලපෙන්න, ඔයාගේ අතින් පොඩි තල්ලුවක් දිගටම දෙනවා නම්, ඒ බෝලය ලොකු වේගයකින් නොනවත්වාම උඩ පල්ලෙහා යනවා. 🎸🔁
පොප් පොප් බෝට්ටුවෙත් වෙන්නේ මේකමයි!
රබර් පටිය තමයි බෝට්ටුව ඇතුළේ තියෙන වායුව. ඒක ඇදෙනවා, හැකිළෙනවා.
බෝලය තමයි බටේ ඇතුළේ එහාට මෙහාට යන වතුර.
ඔයාගේ අතින් දෙන තල්ලුව තමයි ඉටිපන්දමේ රස්නය සහ බටේ තියෙන සීතල.
මේ රස්නය සහ සීතල නිසා අර වායුව නියම රිද්මයට ප්රසාරණය වෙනවා, හැකිළෙනවා. මේ නිසා බටේ තියෙන වතුර එක දිගට එළියට විදිනවා, ආයෙත් ඇතුළට ගන්නවා. මේ ඔක්කොම වෙන්නේ තත්පරේකට 16 පාරක් වගේ වේගයකින්!
එතකොට "පොප් පොප්" සද්දේ එන්නේ කොහෙන්ද? ගොඩක් අය හිතන් ඉන්නේ මේ සද්දේ එන්නේ අර බට දෙකෙන් වතුර එළියට විදිනකොට එන සද්දයක් කියලා. නැත්නම් වතුර නටන සද්දයක් කියලා. හැබැයි ඒකත් වැරදියි!
අර වීදුරු වලින් හදපු බෝට්ටුවේ කිසිම "පොප් පොප්" සද්දයක් ඇහෙන්නේ නෑ. මේ සද්දේ එන්නේ යකඩ වලින් හදපු බෝට්ටුවේ ටැංකියේ උඩින් ගහලා තියෙන තුනී යකඩ තහඩුවෙන්. ටැංකිය ඇතුළේ පීඩනය වැඩිවෙද්දී මේ තහඩුව උඩට ඉස්සෙනවා (Pop!). පීඩනය අඩුවෙලා වතුර ඇතුළට ඇදෙද්දී මේ තහඩුව ආයෙත් පල්ලෙහාට තද වෙනවා (Pop!). මේ තහඩුව තත්පරේකට 16 පාරක් උඩ පල්ලෙහා යද්දී තමයි අර අපි හැමෝම ආස කරපු ටක් ටක් ටක්... සද්දේ ඇහෙන්නේ! (හරියට පරණ ටින් එකක් අතින් තද කරද්දී සද්දේ එනවා වගේ).
එතකොට වතුර එළියට විදලා, ආයෙත් ඇතුළට ගන්නවා නම් බෝට්ටුව ඉස්සරහට යන්නේ කොහොමද? මේක තමයි ලොකුම ප්රහේලිකාව. භෞතික විද්යාවේ නියමයන්ට අනුව (Newton's Third Law), වතුර පාරක් පිටිපස්සට විදිනකොට බෝට්ටුව ඉස්සරහට යන්න ඕනේ. හැබැයි අර වතුර ටික ආයෙත් බෝට්ටුව ඇතුළට අදිනකොට බෝට්ටුව ආයෙත් පිටිපස්සට එන්න එපැයි නේද? එහෙනම් මේක එකම තැන එහාට මෙහාට වෙවී තියෙන්න ඕනෙනේ. කොහොමද මේක දිගටම ඉස්සරහට යන්නේ?
මේකට හේතුව වෙන්නේ වතුර එළියට යන විදිහයි, ඇතුළට එන විදිහයි සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වීම!
එළියට විදිනකොට (Expulsion phase): වතුර එළියට යන්නේ බටෙන් කෙලින්ම එකම පැත්තකට විදින තනි වතුර පාරක් (Collimated jet) විදිහට. මේකෙන් බෝට්ටුවට මාරම තල්ලුවක් ලැබෙනවා.
ඇතුළට ඇදගන්නකොට (Suction phase): වතුර බටේට ඇදගන්නේ කෙලින් තියෙන වතුර නෙවෙයි, බටේ කට වටේටම තියෙන හැම පැත්තකින්ම වතුර ටික ටික තමයි ඇතුළට එන්නේ. මේ නිසා බෝට්ටුව පිටිපස්සට අදින බලය ගොඩක් දුර්වලයි.
ඒ වගේම වතුර ඇතුළට ඇදගත්තාම, ඒ වතුර පාර ගිහින් ටැංකිය ඇතුළේ වදිනවා. එතකොට ඒ වදින බලයෙන් ආයෙත් බෝට්ටුව ඉස්සරහට තල්ලු වෙනවා. මේ ඔක්කොම එකතු වුණාම බෝට්ටුව දිගටම ඉස්සරහටම තමයි යන්නේ!
එතකොට මේ වගේ කිසිම සෙලවෙන කොටසක් නැති, ලේසියෙන් හදන්න පුළුවන් එන්ජිමක් ඇයි අපි ලොකු නැව් වලට හරි බෝට්ටු වලට හරි පාවිච්චි නොකරන්නේ?
ඒකට එකම හේතුව තමයි කාර්යක්ෂමතාවය. පොප් පොප් බෝට්ටුවක එන්ජිම මාරම අකාර්යක්ෂමයි. මේකේ කාර්යක්ෂමතාවය 3.5% ක් විතරයි! ඒ කියන්නේ ඔයා දෙන ගින්දර වලින් 96.5% ක්ම අපතේ යනවා. අද තියෙන සාමාන්ය නැවක එන්ජිමක් මීට වඩා 10 ගුණයක් විතර කාර්යක්ෂමයි. ඒ නිසා මේක සෙල්ලම් බඩුවකට නියම වුණාට, ඇත්ත ලෝකයේ ප්රවාහනයට කොහෙත්ම ගැලපෙන්නේ නෑ.
ඔබටත් කවදහරි මේ සෙල්ලම් බෝට්ටුවක් තිබිලා තියනවද? මේකට ඔයා කිව්ව නම මොකක්ද? පහළින් Comment කරන්න අමතක කරන්න එපා!
අපි පොඩි කාලේ මැජික් එකක් කියලා හිතන් හිටපු ඒ චූටි සෙල්ලම් බෝට්ටුව ඇතුළේ මෙච්චර ලොකු, මෙච්චර ලස්සන භෞතික විද්යාවක් හැංගිලා තිබුණා කියලා හිතනකොටත් පුදුමයි නේද? සමහර වෙලාවට ලෝකේ තියෙන සරලම දේවල් ඇතුළේ තමයි විශ්මිතම විද්යාව හැංගිලා තියෙන්නේ.
ඔයාගෙත් ළමා කාලයේ මේ පොප් පොප් බෝට්ටු එක්ක බැඳුණු මතක තියෙනවද? මේ සද්දේ එන්නේ යකඩ තහඩුවෙන් කියලා දැනගත්තාම ඔයාට මොකද හිතුණේ? මේ ලිපියෙන් ඔයා අලුත් දෙයක් ඉගෙන ගත්තාද? ඔයාගේ අදහස අනිවාර්යයෙන්ම පල්ලෙහායින් Comment කරන්න. ඒ වගේම මේ ලිපියට Like එකක් දාලා, 90 දශකයේ ළමා කාලය ගත කරපු, විද්යාවට ආස ඔයාගේ යාළුවන්ටත් අනිවාර්යයෙන්ම Share කරන්න අමතක කරන්න එපා!
- Sulochana Dissanayake
සම්බන්ධිත පුවත් | Related News
ප්රධාන පුවත්
කන්කසන්තුරේ තිස්ස රජමහා විහාරය දෙකට කරමින් මැදින් පාරක්.. අමරපුර නිකායේ දැඩි විරෝධය..
''මේ රටේ ගෝඨාභය මරාදමා හෝ විදේශ මැදිහත් වීමෙන් අන්තර්කාලීන පාලනයක් ගොඩනගන්න හැදුවා.. ආණ්ඩුව පවාදීම් රැසක් මේ වන විට කර අවසන්.." - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාර
සම්බුද්ධ ශාසනයේ ප්රධාන අංගයක් වන පෙරහැර විකාරයක් බව අගමැතිනිය කියන්නේ කොහොමද?.. - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාර
සවුදිය, තුර්කිය සහ පාකිස්ථානය 'නේටෝ' වැනි යුද සංවිධානයකට අවතීර්ණ වෙයි.. 'මක්කා ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක ගිවිසුම' අත්සන් තබයි..
විනිසුරුවන්ගේ විශ්රාම යෑමේ වයස අවුරුදු 67 දක්වා දිගු කිරීමට ජනමත විචාරණයක් අවශ්යයි.. - ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය 2022 වසරේදී තීන්දු කරලා..
22වන ව්යවස්ථා සංශෝධන පනත් කෙටුම්පත ගැසට් කෙරේ..
වර්තමාන අර්බුද හමුවේ නාට්යකරුවන් අපේක්ෂාභංගත්වයට පත්වෙලා.. – නාට්යවේදී අඛිල සපුමල්
ලොවටම සහන සැලසූ චීනයේ ගෝලීය සංවර්ධන මුලපිරුමට වසර 5යි: ගෝලීය දකුණේ අනාගතය වෙනුවෙන් චීනයෙන් නව පොරොන්දුවක්..
බන්ධනාගාර කොමසාරිස් තුෂාර උපුල්දෙණියව අයින් කරන්න ආණ්ඩුවට අවශ්ය වුනා.. ආණ්ඩුව දේශපාලනිකව පොලිසිය මෙහෙයවනවා ද යන්න ගැටළුවක්.. - නීතිඥ සංජීව වීරවික්රම
බෞද්ධ සභ්යත්වයට එරෙහිව දියත්වන ප්රහාර උච්ඡතම ස්ථානයකට පැමිණිලා.. ෂානක්කියන්ලා, සුමන්තිරන්ලාගෙන් බෞද්ධ උරුමය විනාශ කරන්න පුරාවිද්යා දෙපාර්තුමේන්තුවටත් බලපෑම්.. දළදා පෙරහැරේ කරඬුව වඩම්මන ඇතුන්ටත් තහංචි වැටෙන ලකුණු!
මැගසින් බන්ධනාගාරය තුළ නොසන්සුන්තාවක්..
උතුරු-නැගෙනහිර බෞද්ධ උරුමය විනාශ කිරීමට සැලසුම්සහගත ප්රහාරයක්.. පුරාවිද්යා වාර්තා වෙනස් කරන්න දෙමළ මන්ත්රීන්ගෙන් බලපෑම්.. - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාරගෙන් සුවිශේෂී හෙළිදරව්වක්..
පළාත් සභා ඡන්දය ඉක්මනින් පවත්වන්නැයි ඉන්දියාවෙන් දන්වයි..
ඇමරිකානු - ඉරාන යුද්ධය අවසන් ද? - ආචාර්ය ජගත් චන්ද්රවංශගෙන් අනාවරණයක්
'පාස්කු ප්රහාරය ගැන විමර්ශකයින් පත්කරලා තියෙන්නේ කතෝලික පල්ලියෙන්' - අතරමැදි පෙත්සම්කරුවෝ අධිකරණයට කියති..
ගම්මන්පිල, විමල්, දිලිත් ඇතුළු හය දෙනෙක් අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ ප්රකාශ ගැන අභියාචනාධිකරණයට දැනුම් දීමට තීරණ කළා.. - කොටුව මහේස්ත්රාත්