යේමනයේ හූති සටන්කාමීන් යුද්ධයේ තීරණාත්මක සාධකයක් වෙයිද? දෙපැත්තකින් සිරවෙන ලෝකයේ තෙල් සහ වෙළඳ සැපයුම..

Mar 15, 2026 at 07:29 AM

|

Lanka Leader

2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට ප්‍රහාර එල්ල කර එහි උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ඝාතනය කිරීමත් සමඟ මැදපෙරදිග යුද්ධය අලුත් මුහුණුවරක් ගත්තේය. පැය 48ක් ඇතුළත ලෙබනනයේ හෙස්බොල්ලා සංවිධානය සහ ඉරාකයේ සන්නද්ධ කල්ලි යුද්ධයට අවතීර්ණ විය.

නමුත් එක් ප්‍රබල කණ්ඩායමක් තවමත් නිහඬව බලා සිටියි. ඒ යේමනයේ හූති සටන්කාමීන්ය. හූති නායක අබ්දුල් මලික් අල්-හූති පවසා සිටියේ තම සටන්කාමීන් ඕනෑම මොහොතක ප්‍රහාරයට සූදානම් බවයි. ඔවුන් තම ප්‍රහාරක මෙහෙයුම් හෙවත් "Day Zero" ආරම්භ කරන්නේ කවදාදැයි තවමත් පවසා නැත. නමුත් එය ඉතා ආසන්න බව ඔවුන් ලෝකයටම අනතුරු අඟවා තිබේ.

හූතිවරුන් යනු හුදෙක් සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් පමණක් නොවේ. ඔවුන් මේ වන විට යේමනයේ විශාල ප්‍රදේශයක් පාලනය කරන, මිලියන 20ක ජනතාවකට නායකත්වය දෙන "ආණ්ඩුවකි". ඔවුන් සතුව ගල්ෆ් කලාපයට සහ ලෝක නාවික මාර්ගවලට ප්‍රහාර එල්ල කළ හැකි අතිනවීන මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන තාක්ෂණය පවතී.

2023 සහ 2025 කාලය තුළ ඔවුන් ලොව කාර්යබහුලම නාවික මාවතක් අකර්මන්‍ය කරමින් Maersk සහ Hapag-Lloyd වැනි ලොව විශාලතම නැව් සමාගම්වලට තම ගමන් මාර්ග වෙනස් කිරීමට බල කළහ. වත්මන් යුද්ධය ආරම්භ වීමට පෙර සිටම ඔවුන් රතු මුහුදේ වෙරළ තීරය දිගේ මිසයිල පද්ධති සහ රේඩාර් යන්ත්‍ර අලුතින් ස්ථාපනය කර සූදානම් වී සිටිති.

මුළු ලෝකයම හුස්ම හිරවී බලා සිටින්නේ "බාබ් අල්-මැන්ඩෙබ්" (Bab al-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධිය දෙසයි. අරාබි බසින් මෙහි තේරුම "කඳුළු දොරටුව" යන්නයි. සැතපුම් 18ක් පමණක් පළල මෙම පටු මුහුදු තීරය රතු මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය යා කරන එකම දොරටුවයි. යුරෝපය සහ ආසියාව යා කරන සුඑස් ඇළ හරහා යන සෑම නැවක්ම මෙතැනින් යා යුතුය.

සෑම වසරකම ලෝක වෙළඳාමෙන් 12%ක් පමණ ගලා යන්නේ මෙතැනිනි. ඔබ අඳින ඇඳුම්, කොරියාවේ ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ, සෞදි අරාබියේ තෙල් සහ ඉන්දියාවේ ආහාර මෙතැනින් ගමන් කරයි. හූතිවරුන් සිටින්නේ මේ සියල්ලටම ඉහළිනි.

මෙම මොහොත පෙරට වඩා භයානක වීමට විශේෂ හේතුවක් තිබේ. පෙබරවාරි 28 සිට ඉරානය විසින් ලෝක තෙල් වෙළඳාමෙන් 20%ක් යන "හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය" ඉලක්ක කරමින් සිටී. ඉරානයේ ප්‍රහාර නිසා එම මාර්ගය අතහැර පලා යන නැව්වලට පාවිච්චි කිරීමට ඇති එකම විකල්ප මාර්ගය වැටී ඇත්තේ හූතිවරුන් පාලනය කරන රතු මුහුද හරහාය.

වෙනත් විදියකින් කිවහොත්, එක උගුලකින් බේරී පලා යන නැව් කෙලින්ම ගොස් වැටෙන්නේ හූතිවරුන්ගේ ඉලක්කය වෙතටයි. ඉරානය සහ හූතිවරුන් දෙපැත්තකින් ලෝකයේ තෙල් සහ වෙළඳ සැපයුම සිර කිරීමට (Double Chokehold) සූදානම් වෙමින් සිටිති.

හූතිවරුන් මෙම මාර්ගය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමුවේ නැතත්, එය අනතුරුදායක කිරීමෙන් පවා ලෝකයට දරුණු ප්‍රතිවිපාක ලැබුණි. නැව්වලට අප්‍රිකාව වටා යාමට සිදු වීම නිසා ගමන් කාලය දින 15කින් පමණ වැඩි විය. 2024 වසරේදී මෙම මාර්ගය හරහා ගිය තෙල් ප්‍රමාණය 50%කින් පමණ අඩු විය.

මෙය සාමාන්‍ය ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද? ජපානයෙන් එන වාහන අමතර කොටස් ප්‍රමාද වෙයි, මැලේසියාවෙන් එන වෛද්‍ය උපකරණ රෝහල්වලට ලැබීම ප්‍රමාද වෙයි, සුපිරි වෙළඳසැල්වල හාල් සහ බඩු මිල නිහඬවම ඉහළ යයි. මේ යුද්ධය අප වෙත එන්නේ බෝම්බවලින් නොව, හිස් වූ රාක්ක සහ දරාගත නොහැකි බඩු මිල හරහාය.

හූතිවරුන්ට ඇමරිකානු නාවික හමුදාව පරාජය කිරීමට අවශ්‍ය නැත. ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ බාබ් අල්-මැන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය අනතුරුදායක බව පෙන්වීමට පමණි. එවිට රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ යයි, තෙල් මිල අහස උසට යයි, මුළු ලෝකයේම උද්ධමනය ඉහළ යනු ඇත.

මූලාශ්‍ර: Reuters, Al Jazeera, Axios, EIA