9/11 සිදුවීමෙන් පසු සැබෑ ඉතිහාසය..

Sep 14, 2026 at 08:59 AM

|

Lanka Leader

(ඇමරිකා‍වේ, සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය සිදු වී වසර 25ක් සපිරිණි. ඒ නිමිත්තෙන් පළ වන මෙම ලිපිය, War Made Invisible: How America Hides the Human Toll of Its Military Machine  නමැති නවතම ග්‍රන්ථයෙහි කතුවරයා වන නෝමන් සොලමන් විසින් ලියන ලද, Real History: After 9/11, the “War on Terror” Was a War of Terror ලිපිය ඇසුරෙන් සැකසී ඇත.)

2001 සැප්තැම්බර් 11 වන දින ඇමරිකාවේ සිදුවූ ත්‍රස්තප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයින් 3,000 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ඝාතනයට ලක් විණි. ඉන් දින තුනකට පසු, එවක ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ්, වොෂින්ටන්හි පිහිටි දෙව්මැදුරේ සිට, ප්‍රහාරයෙන් කම්පනයට පත්ව සිටි ජාතිය අමතමින්, “ඉතිහාසය ඉදිරියේ අපගේ වගකීම පැහැදිලිය. එනම්, මෙම ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීම සහ ලෝකය නපුරෙන් මුදා ගැනීමයි.” යනුවෙන් පැවසීය. සැබැවින්ම, එම ප්‍රතිඥාව අතාර්කික එකක් විණි. එමතු නොව, ඉන්පසු ඇති වූ  ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය’ (War on Terror) ද කිසිසේත්ම යථාර්ථවාදී නොවීය.

විශ්‍රාමික ඇ.එ.ජ. හමුදා ජෙනරාල් විලියම් ඔඩොම් 2002 දී පැවසුවේ, “ත්‍රස්තවාදය යනු සතුරෙකු නොවේ. එය පරාජය කළ නොහැකිය. එය එක්තරා උපක්‍රමයක් පමණි. රාත්‍රී කාලයේ එල්ල වන ප්‍රහාරවලට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කර, එම යුද්ධය ජයග්‍රහණය කළ හැකි යැයි බලාපොරොත්තු වීම කෙතරම් අතාර්කිකද, මෙයද එවැන්නකි. අපට ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය ජයගත නොහැකිය.”  යනුවෙනි. නමුත් ඇමරිකානු හමුදා මෙහෙයුම, ජයග්‍රහණය කිරීම අරමුණු කරගත් එකක් වීමට වඩා, එය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙනයාම අරමුණු කරගත් එකක් බවට පත්විණි. එහි පැවති අන්ත ප්‍රචණ්ඩකාරී ගම්‍යතාවම, එම යුද්ධය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට හේතුවක් බවට පත්විණි. මෙහිදී, සතුරන් සොයා ගිය විනාශකාරී ක්‍රියාවලිය තවත් සතුරන් බිහි කළේය. 2001 වසර ගෙවී යත්ම, ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය’ යන ලේබලය මැකී යත්ම, ලොව බොහෝ ස්ථානවල ඇමරිකානු යුද ක්‍රියාකාරකම්, සාමාන්‍ය දෙයක් බවට පත්විණි. ඒ සඳහා විශේෂ නාමයක් හෝ ප්‍රබල තාර්කික පැහැදිලි කිරීමක් හෝ අවශ්‍ය නොවීය.

එහෙත් වසර 25කට පෙර, 9/11 සිදුවීමේ බිහිසුණු බව වෙතින්, පළිගැනීමේ ආශාව ක්ෂණිකව මතු විණි. බිය සහ කෝපය සංයෝග වී, ඇමරිකානු යුද යාන්ත්‍රණය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ප්‍රබල ඉන්ධනයක් (හෝ පෙළඹවීමක්) ලෙස ක්‍රියා කළේය. හදිසියේම, ඇමරිකානු ජනතාවගේ දැඩි හැඟීම්, මහා පරිමාණ ඝාතන සඳහා සූදානම්ව සිටි හමුදා - කාර්මික සංකීර්ණයේ (military-industrial complex) මානසිකත්වය සමඟ මුළුමනින්ම සමපාත විය.

9/11 ප්‍රහාරය සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගුවන් යානා පැහැරගත් 19 දෙනාගෙන් කිසිවෙකුත් ඇෆ්ගනිස්ථාන ජාතිකයෝ ‍නොවූහ. අල්-කයිඩා නායක ඔසාමා බින් ලාඩන්ගේ සබඳතා සෞදි අරාබිය සමඟ වඩාත් සමීපව පැවතුණි. එහෙත් ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඔහු සිටීම හේතුවෙන් එම රට පෙන්ටගනයේ ඉලක්කය බවට පත්විය. ඇමරිකානු  මාධ්‍ය තුළ මතු වූ ප්‍රශ්නය වූයේ ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ යුතුද යන්න නොව, එය කවදා සිදු කළ යුතුද යන්නයි. ඇමරිකානු යුද ක්‍රියාමාර්ගවල අරමුණ යහපත් බවත්, ඒවායේ සැබෑ බලපෑම හානිකර නොවන බවත් යන මතය, ඒ වන විට ඇමරිකානු සමාජය තුළ තහවුරු වී තිබුණි. ඇමරිකානු බෝම්බ ප්‍රහාරවලට ලක්ව හෝ වක්‍රව මියගිය මිනිසුන්ගේ ජීවිත පිළිබඳව එතරම් තැකීමක් නොකෙරිණි. “නිශ්චිත ඉලක්කවලට පමණක් පහර දීම සහ අනෙකුත් ඉලක්කවලට හානි නොවීම සහතික කිරීම සඳහා යොදා ගැනෙන ඉලක්ක ගැනීමේ හැකියාවන් සහ ඒ සඳහා දක්වන සැලකිල්ල, ඕනෑම කෙනෙකුට දැකිය හැකි ඉතාම ආකර්ෂණීය දෙයක්. අද අප භාවිත කරන ආයුධ සතුව පවතින්නේ මින් පෙර කිසිවෙකු සිහිනෙන්වත් නොසිතූ මට්ටමේ නිරවද්‍යතාවක්.” යැයි එවක ඇමරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් ඩොනල්ඩ් රම්ස්ෆෙල්ඩ් අවධාරණය කළේය. 

2003 මාර්තු මාසයේදී, ආක්‍රමණයක් මගින් ආරම්භ කරන ලද ඉරාක යුද්ධය සඳහා දැවැන්ත ගුවන් බලයක් සහ 150,000කට අධික ඇමරිකානු ගොඩබිම් හමුදා භට පිරිස් යොදා ගැනුණි. සදාම් හුසේන්ගේ පාලනය ඉක්මනින් බිඳ වැටුණද, යුද්ධය ඉතා පහසු ජයග්‍රහණයක් වනු ඇතැයි පොරොන්දු වුවද, අවසානයේ එය වසර ගණනාවක් පුරා ඇදී ගිය සටන් සහ මහා ඝාතන මාලාවක් බවට පත් විය. ඇමරිකාවේ ගුවන් බලය විදහා දැක්වූ, ඉහළ අහසේ සිට එල්ල කළ බෝම්බ ප්‍රහාර පිළිබඳව ප්‍රධාන ධාරාවේ ඇමරිකානු මාධ්‍ය ආයතන තුළ පැවතියේ දැඩි අනුමැතියකි. නමුත් ඇමරිකානු සොල්දාදුවන් දෙවරක්, තුන් වරක් හෝ ඊටත් වඩා වැඩි වාර ගණනක් යුද මෙහෙයුම් සඳහා නැවත කැඳවීමට සිදුවීමත් සමඟ, ඇමරිකානු සොල්දාදුවන්ගේ මරණ සහ බරපතළ තුවාල ලැබීම් හේතුවෙන් එම උද්යෝගය ක්‍රමයෙන් වියැකී ගියේය. බොහෝ දෙනෙකුට, යුද්ධයේ මුල් කාලයේ පැවති ‘වීරත්වයේ’ හැඟීම, සැබෑ ජීවිතයේ බියකරු සිහිනයක් බවට ඉක්මනින්ම පත් විය.

ජනාධිපති බුෂ්ට, ඇමරිකාව ඉරාකයේදී ලැබූ පරාජය පිළිගත නොහැකි විණි. පසුව බරක් ඔබාමාටද ඇෆ්ගනිස්ථානයේදී ඇමරිකාව ලැබූ පරාජය පිළිගැනීමට නොහැකි විය. 

සැබැවින්ම, ප්‍රහාරය සිදු වූ ඒ බිහිසුණු දිනයේ කම්පනය සාමාන්‍ය ඇමරිකානු ජනතාවගෙන් සමනය වුවද, 9/11 කල් ඉකුත්වන දිනයක් නොමැතිව, ඇමරිකාව‍ට ලොව පුරා ඝාතන ව්‍යාපෘති පවත්වාගෙන යාම පිණිස වන දේශපාලන බලපත්‍රයක් ලෙස දිගටම සේවය කළේය. මේ සියල්ල හරහා, 2001 සරත් ඍතුවේ දී ආරම්භ වූ අඛණ්ඩ යුද ප්‍රයත්නයට, ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන ජනමාධ්‍ය සහ දේශපාලනය තුළ එක්තරා සැඟවුණු තේමාවක් තිබුණි. එනම්, ඇමරිකානු ජීවිත සැබවින්ම වැදගත් වුවද, ඇමරිකානු ගිනි බලයේ වින්දිතයින් සැබවින්ම එසේ නොකරයි යන්නය.

පෙන්ටගනයේ ගුවන් ප්‍රහාරක බලයේ දුරස්ථ භාවිතයන්, ඇමරිකාවේ ඉලක්ක බවට පත් වූ රටවල බරපතළ මානව ඛේදවාචක ඇති කළේය. එය සිය මව්බිමේ දේශපාලන පරිමාණයන්හි කලාතුරකින් දක්නට ලැබුණු ඒවාය. භීෂණය අත්විඳින පුද්ගලයින්ට කටහඬක්, මුහුණු හෝ නම් නොවුණි. තලේබාන් වහල්භාවයේ මාස හතකට පසු, ‘නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්’ වාර්තාකරු ඩේවිඩ් රොඩ්, පකිස්ථානයේ දුෂ්කර  භූමි ප්‍රදේශයකට පැන ගොස් පසුව, ඇමරිකානු ඩ්‍රෝන යානා නිරන්තරයෙන් හිසට ඉහළින් සැරිසැරීම කෙබඳුදැයි විස්තර කර තිබිණ. ඒ, මෙලෙසිනි. “ඩ්‍රෝන යානා බිහිසුණු වුණා. බිම සිට, ඒවා හිසට ඉහළින් රවුම් කරකැවෙන විට කවුරුන් හෝ කුමක් ලුහුබඳිනවාදැයි කියා තීරණය කරන්නට බැහැ. දුරස්ථ ප්‍රචාලකයක ඝෝෂාව, ළඟ එන මරණය පිළිබඳ නිරන්තර මතක් කිරීමක්.”

ඇමරිකාව විසින් ප්‍රකාශිත ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය’, අනෙක් අතටද ත්‍රස්ත යුද්ධයක් බවට පත්ව තිබුණි.

ජනාධිපති ධුරයට පත්ව දින කිහිපයකට පසු, ඔබාමා පකිස්ථානයට ප්‍රහාරක ඩ්‍රෝන යානා යවා, දරුවන් තිදෙනෙකු සහ වැඩිහිටියන් ගණනාවක් මරා දැමීය. 

ඉන් සතියකට පසු, 1960 ගණන්වල වියට්නාම් යුද සමයේ පෙන්ටගනයේ හිටපු නිලධාරියකු වූ  පියරේ ස්ප්‍රේ, රූපවාහිනී වැඩසටහනකදී ඇ.එ.ජ. නිලධාරීන් ඔවුන්ගේ ගුවන් යුද්ධය සමඟ ගමන් කරන්නේ කොතැනටදැයි පෙන්වා දුන්නේය. “ඔවුන් මරා දමන හෝ තුවාල කරන පුද්ගලයින් පස් දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුවත් ඇත්තටම සටන්කාමියෙකු නම් මම පුදුම වෙමි.” යි ඔහු පැවසීය. “කැමරාවකින් හෝ අධෝරක්ත සංවේදකයකින් හෝ යමෙකු තලේබාන් ජාතිකයෙකු දැයි ඔබට පැවසිය නොහැකියි. බොහෝ දුරට, ඔබ නොදන්නා ඇත්තක් සහ නොදන්නා අභිප්‍රේරණයක් ඇති ඇෆ්ගනිස්ථානුවෙකු මත විශ්වාසය තබන අතර, ඔබට හොඳ තොරතුරු ලබා දීමට වඩා ලේ ආරවුලක් සමථයකට පත් කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ කවුරුන්ද යන්නයි.” නමුත්, ස්ප්‍රේ තවදුරටත් එහිදී මෙසේ පැවසීය. “පාබල හමුදාව යැවීමට සහ අපේ තරුණයින් මරා දැමීමට සාපේක්ෂව, බෝම්බ හෙලීම සැමවිටම දේශපාලනික වශයෙන් ජනප්‍රියයි.”

ඇමරිකානු ගුවන් යුද්ධය විසින් නිතිපතා බොහෝවුන් මරා දැමූ බවට සාක්ෂි තිබියදීත්, ඔබාමාගේ නිලධාරීහු එයට ඇලුම් කළහ.2022 දී, 'Institute for Policy Studies' හි ෆිලිස් බෙනිස් මෙවැනි අදහසක් පළ කළාය. “ඊනියා ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ගෝලීය යුද්ධය’ ආරම්භයේ සිටම ඇමරිකානු විශේෂ බලකායේ ප්‍රහාර, ගුවන් ප්‍රහාර සහ සන්නද්ධ ඩ්‍රෝන යානා මගින් සිදුකළ ප්‍රහාර වැනි ක්‍රියාමාර්ගවලින් යුතු වුණා. මෙම ප්‍රහාර මගින්, ජනාධිපතිවරුන් සහ ධවල මන්දිරයේ ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන් විසින් සකස් කරන ලද ‘ඝාතන ලැයිස්තුවල’ (kill lists) ඉලක්ක කරගත් පුද්ගලයින්ට වඩා බොහෝ වැඩි සිවිල් වැසියන් සංඛ්‍යාවක් නිරන්තරයෙන් මිය ගියා. ‘ත්‍රස්තවාදය සඳහා මිලිටරි විසඳුමක් නොමැත’ යන ප්‍රකාශය නිරන්තරයෙන්ම පුනරුච්චාරණය කිරීම හුදෙක් අර්ථ විරහිත වාචික උපායක් පමණක් වුණා. ත්‍රස්තවාදය උපදවන තත්වයන් වෙනස් කිරීම සඳහා සැබවින්ම ක්‍රියාත්මක විය හැකි ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ සැබෑ මඟ පෙන්වීමක් එහි කිසිවිටෙකත් තිබුණේ නැහැ.”

උත්ප්‍රාසාත්මක මෙන්ම ඛේදජනක කරුණ නම්, ත්‍රස්තවාදය අවසන් කිරීමේ නාමයෙන් ඇමරිකාව දියත් කළ යුද්ධයම ත්‍රස්තවාදය උත්පාදනය කළ තත්වයන්ට දායක වීමයි. මෙම ක්‍රියාවලිය කල්තියාම පුරෝකථනය කළ හැකිව තිබුණි. 1998 දී, දේශපාලන විද්‍යාඥ ඉක්බාල් අහමඩ් මෙසේ ලිවීය. “සුපිරි බලවතෙකුගෙන් එක් ස්ථානයක ත්‍රස්තවාදය පෝෂණය කරමින්, තවත් ස්ථානයක ත්‍රස්තවාදය අධෛර්යමත් කිරීමක් සාධාරණ ලෙස බලාපොරොත්තු විය නොහැකිය. කුඩා වී ඇති මෙබඳු ලෝකයක එය සාර්ථක නොවනු ඇත."

ගුවනේ සිට සිදුකළ ඝාතන, පළිගැනීමේ ආශාවන් තීව්‍ර කළේය. “මිය යන සෑම පුද්ගලයින් 10 දෙනෙකුට හෝ 15 දෙනෙකුටම එරෙහිව සමහරවිට අල්ලාගත හැක්කේ එක් සටන්කාමියෙකු පමණයි.” යනුවෙන් පාකිස්තාන ඡායාරූප ශිල්පී නූර් බෙහ්රාම් 2011 දී පැවසීය. ඇෆ්ගනිස්ථාන දේශසීමාව අසල පිහිටි කඳුකර වසිරිස්ථාන් කලාපයේ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරවලින් පසු ඇතිවන ක්ෂණික තත්ත්වයන් පිළිබඳව ඔහු වසර තුනක් පුරා වාර්තා කරමින් සිටියේය. “ප්‍රහාරයකින් පසු අවට විසිරී ඇත්තේ මස් කැබලි පමණයි. එහිදී සම්පූර්ණ මළ සිරුරු සොයාගත නොහැකියි. ඒ නිසා ප්‍රදේශවාසීන් එම මස් කැබලි එකතු කර ඇමරිකාවට ශාප කරනවා. ඔවුන් පවසන්නේ ඇමරිකාව අපව මරා දමන්නේ අපගේම රට තුළ, අපගේම නිවාස තුළ බවත්, ඊට හේතුව අප මුස්ලිම්වරුන් වීම නිසා පමණක් බවත්ය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ප්‍රහාරයක් සිදුවන ප්‍රදේශය අවට සිටින තරුණයන් දැඩි කෝපයටත්, වියරු බවටත් පත්වනවා. ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරයක් දැක ඇති අය තුළ වෛරය ගොඩනැගෙනවා.” ඔහු පවසා තිබිණි.

එතැන් සිට සැතපුම් දහස් ගණනක් ඈතින් වන ඇමරිකාවේ සිටින හමුදා සාමාජිකයෝ පරිගණක තිරවල ඇති බොඳ වූ රූප දෙස බලා ඩ්‍රෝන හා මිසයිල ක්‍රියාත්මක කළහ. මෙහිදී සන්නද්ධ සටන්කාමීන් සහ ඩ්‍රෝන යානා ප්‍රහාර වැඩසටහන හේතුවෙන් සිදුවන ජීවිත හානි පිළිබඳ තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීම නිසා, බුද්ධි තොරතුරු විශ්ලේෂකයෙකු වූ ඩැනියෙල් හේල්ට වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් සිරගතව සිටීමට සිදුවිය. “ඩ්‍රෝන යානා මගින් සිදුකරන යුද ක්‍රියාකාරකම්වලදී, මියයන පුද්ගලයින් දස දෙනෙකුගෙන් නව දෙනෙකුම සමහර අවස්ථාවලදී අහිංසකයන් විය හැකියි. තමන්ගේ රාජකාරිය ඉටු කිරීම සඳහා කෙනෙකුට තම හෘද සාක්ෂියේ යම් කොටසක් මරා දැමීමට සිදුවෙනවා. නමුත් මා අතින්ම සිදුවූ එම ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි කෲර ක්‍රියා හමුවේ මා කෙසේ නම් කටයුතු කරන්නද? ඒ පිළිබඳව ප්‍රශ්න නොකර සිටීමට ඇති වූ පෙළඹවීමයි, මා තුළ වඩාත්ම බියක් ඇති කළේ. ඒ නිසා මම ගවේෂණාත්මක මාධ්‍යවේදියෙකු සම්බන්ධ කරගෙන, ඇමරිකානු ජනතාව දැනගත යුතු යමක් මා සතුව ඇති බව ඔහුට පැවසුවා." ඩැනියෙල් හේල් පවසයි.

ඒ අනුව, 2015 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී සිදු වූ වැදගත් හෙළිදරව්වකට මඟ පෑදූ රහසිගත ලේඛන ඩැනියෙල් හේල්  විසින් The Intercept වෙත ලබා දෙන ලදී. එම වාර්තාවේ මෙසේ සඳහන්ව  තිබිණි. “ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඊසානදිග ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වූ Operation Haymaker නම් විශේෂ මෙහෙයුම පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් ලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ, 2012 ජනවාරි සහ 2013 පෙබරවාරි අතර කාලය තුළ, ඇ.එ.ජ. විශේෂ මෙහෙයුම් ගුවන් ප්‍රහාර මගින් පුද්ගලයින් 200කට අධික සංඛ්‍යාවක් මිය ගිය බවයි. ඉන් ඉලක්කගත පුද්ගලයින් වූයේ 35 දෙනෙකු පමණි. එම ලේඛනවලට අනුව, මෙහෙයුමේ මාස පහක කාලයක් තුළ ගුවන් ප්‍රහාරවලින් මියගිය පුද්ගලයින්ගෙන් 90%කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක්, ඉලක්කගත පුද්ගලයින් නොවීය. මියගිය පුද්ගලයින් ඉලක්කගත පුද්ගලයින්ම දැයි තහවුරු කර ගැනීමට ඇ.එ.ජ.ට ඇත්තේ ඉතා සීමිත බුද්ධි තොරතුරු හැකියාවන් පමණක් වන යේමනය සහ සෝමාලියාව වැනි රටවලදී, මෙම අනුපාතයන් ඊටත් වඩා බෙහෙවින් නරක විය හැකිය.”

තම දෙවන ධුර කාලයේ මුල් භාගයේදී, ජාතික ආරක්ෂක විශ්වවිද්‍යාලයේදී ඔබාමා විසින් පුළුල් අවධානයක් දිනාගත් කතාවක් පවත්වන ලදී. එහිදී, ඔහු දොළොස්වන වසරටත් එළැඹ තිබූ ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයේ’ අවාසිදායක පැතිකඩ ගැන සඳහන් කළේය. “ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන බිඳ දැමීම සඳහා අප දරන ක්‍රමානුකූල උත්සාහය අඛණ්ඩව සිදු විය යුතුයි. නමුත් අනෙකුත් සියලුම යුද්ධ මෙන්ම මෙම යුද්ධයද අවසන් විය යුතුයි. ඉතිහාසය අපට පවසන්නේ එයයි. අපගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ඉල්ලා සිටින්නේද එයයි.” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය. ධවල මන්දිරයේ ඔහුට පෙර සහ ඉන් පසුව සිටි නායකයින් මෙන් නොව, අඛණ්ඩ යුද්ධය ඇමරිකානු සමාජයට අහිතකර බලපෑම් ඇති කරන බව ඔබාමා වටහාගෙන සිටි බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. එහෙත් ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විශාල ක්‍රියාමාර්ගයක් ගත්තේ නැත. ඔහුගේ කතාවෙන් පසු ගත වූ මාස 44 තුළ සහ ඔහුගේ ධුර කාලයේ අවසාන වසර දක්වාම, ඔබාමා ඇෆ්ගනිස්ථානයට එල්ල කළ බෝම්බ ප්‍රහාරවල වේගය ඔහුගේ පළමු ධුර කාලයට සාපේක්ෂව අඩක් පමණ මට්ටමක පවත්වාගෙන ගියේය. එසේම, ඉරාකය සහ සිරියාව තුළ ප්‍රහාර විශාල ලෙස තීව්‍ර කළේය. 2016 වසරේදී පමණක් එම රටවල් දෙක මත බෝම්බ සහ මිසයිල 30,743ක් හෙළන ලදී.

ඔබාමා මෙන්ම, ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ජෝ බයිඩන් යන දෙදෙනාම ඇෆ්ගනිස්ථානය, ඉරාකය, සෝමාලියාව, සිරියාව සහ යේමනය යන රටවලට ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නියෝග කළහ. තම දෙවන ධුර කාලය තුළ, ට්‍රම්ප් ඇ.එ.ජ. බෝම්බ හෙලීමේ මෙහෙයුම් ඉරානය, නයිජීරියාව සහ වෙනිසියුලාව දක්වා පුළුල් කළේය. ජාත්‍යන්තර මුහුදු කලාපයේදී යුධමය නොවන යාත්‍රා ඉලක්ක කර ගනිමින් පසුගිය වසර තුළ සිවිල් වැසියන් 225 දෙනෙකුට වැඩි පිරිසක් ඝාතනය කර තිබිණි. “වසර 20කට පසු පළමු වරට, ඇ.එ.ජ. යුද්ධයක නොයෙදී සිටින අවස්ථාවක මම අද මෙහි සිටිමි.” යනුවෙන් ජනාධිපති බයිඩන් සති කිහිපයකට පසු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේදී ප්‍රකාශ කළේය. “අපි නව පරිච්ඡේදයක් අරඹා තිබෙනවා.” යැයිද ඔහු එහිදී වැඩිදුරටත් පැවසීය. නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම, ඒ වන විටත් ඇමරිකාව දැවැන්ත යුද ක්‍රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ වී සිටියේය. “ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය” වෙනස් ස්වරූප ගනිමින්, මහාද්වීප කිහිපයක් පුරා අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතුණි. සැබැවින්ම, බයිඩන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ කතාව පැවැත්වූ මාසයේදීම, බ්‍රවුන් විශ්වවිද්‍යාලයේ 'Costs of War Project' (යුද්ධයේ පිරිවැය පිළිබඳ ව්‍යාපෘතිය) විසින් නව වාර්තාවක් නිකුත් කරමින් පෙන්වා දුන්නේ,  මෑත වසරවලදී ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි මෙහෙයුම් වඩාත් පුළුල් වී ඇති බවයි. එම ව්‍යාපෘතියේ සම අධ්‍යක්ෂිකා කැතරින් ලුට්ස් පැවසුවේ, “මෙම යුද්ධය දීර්ඝ, සංකීර්ණ, භයානක සහ අසාර්ථක එකක් වී තිබෙනවා. ඒ වගේම, මෙම යුද්ධය රටවල් 80කට අධික සංඛ්‍යාවක තවදුරටත් ක්‍රියාත්මකයි.” යනුවෙනි.

2023 ඔක්තෝබර් 7 වන දින ඊශ්‍රායලය තුළ, හමාස් සංවිධානය විසින් මෙහෙයවන ලද ප්‍රහාරයෙන් පසු දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ඊශ්‍රායල තානාපතිවරයා ආරක්ෂක මණ්ඩල ශාලාවෙන් පිටත සිට පැවසුවේ, “මෙය ඊශ්‍රායලයේ 9/11 සිදුවීමයි. මෙය ඊශ්‍රායලයේ 9/11 සිදුවීමයි." යනුවෙනි. ඉන්පසු ගත වූ සති හය තුළ, ඊශ්‍රායලය විසින් ගාසා තීරයේ ‘සිවිල් වැසියන් සඳහා ආරක්ෂිත යැයි නම් කරන ලද ප්‍රදේශවල’ පවා රාත්තල් 2,000ක බරින් යුතු බෝම්බ වර්ගය ‘නිරන්තරයෙන්‍’ භාවිත කළ බව 'නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්' පුවත්පත පසුව අනාවරණය කර තිබිණි. මාස නවයක් ඇතුළත, බයිඩන් පරිපාලනය විසින් ඊශ්‍රායලයට සපයන ලද විශාල යුද්ධෝපකරණ තොගයට ‘අතිශය විනාශකාරී රාත්තල් 2,000 බෝම්බ 10,000කට අධික සංඛ්‍යාවක්’ ඇතුළත් වූ බව ‘රොයිටර්’ පුවත් සේවය වාර්තා කළේය. ගාසා යුද්ධය එහි දෙවන වසර අවසන් වීමට ආසන්නව තිබියදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය අමතමින් ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු මෙසේ පැවසීය. “අපි හමාස්හි ත්‍රස්තවාදී පාලනය විනාශ කරමින් සිටින අතර, එහි ම්ලේච්ඡත්වය නැවත කිසි දිනෙක ඊශ්‍රායලයට තර්ජනයක් නොවන බවට වග බලා ගන්නෙමු.” ඒ වන විට, ඔක්තෝබර් 7 වන දින සිට ඇ.එ.ජ. රජය ඊශ්‍රායලයට ඩොලර් බිලියන 21 කට අධික යුද ආධාර ප්‍රමාණයක් ලබා දී තිබුණි. Amnesty International, Human Rights Watch සහ ඊශ්‍රායල සංවිධාන වන Physicians for Human Rights – Israel' සහ B’Tselem යන ආයතන, ගාසා තීරයේ සිදුවී ඇත්තේ ජන සංහාරයක් බවට, අවිවාදිත නිගමනයකට එළැඹ තිබේ. එම ජන සංහාරයට අවශ්‍ය පසුබිම සකසා දෙන ලද්දේ ඇමරිකාව විසිනි. 

ඇෆ්ගනිස්ථානයට පළමු මිසයිල ප්‍රහාරය එල්ල වූ මොහොතේ සිට පසුගිය වසර 25 තිස්සේම, 'ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයේ’ පවතින වාර්ගික ස්වභාවය ඉතා පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබුණි. නමුත් එය බොහෝ දෙනාගේ අවධානයට ලක් නොවී පැවතුණි. ඇ.එ.ජ. තුළ ආයතනික වර්ගවාදය පවතින බව පුළුල් ලෙස පිළිගැනුණද, එහි අහිතකර බලපෑම් රටේ දේශසීමාවෙන් එහාට නොයන බවට වන අදහසක් සමාජය තුළ නොවිමසාම පිළිගැනී ඇත. එහෙත් ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය’ පිළිබඳ මහජන කතිකාවේදී ගැඹුරින් සිතා බැලිය යුතු කරුණක් මඟ හැරී ගොස් තිබේ. එනම්, මෙම සියවස තුළ පෙන්ටගනයේ ප්‍රහාරක බලය හමුවේ මියගිය සෑම පිරිමියෙකුම, ගැහැනියකම සහ දරුවෙකුම පාහේ ‘සුදු ජාතික නොවන’ අය වීමයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ ඔවුන්ගේ ජාතිය හෝ වර්ණය හේතුවෙන් ඔවුන්ට ප්‍රහාර එල්ල වූ බව නොවේ. නමුත් ඇ.එ.ජ. තුළ පවතින - සවිඥානික හෝ අවිඥානික - වාර්ගික පක්ෂග්‍රාහීත්වය හේතුවෙන්, ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට බිහිසුණු ප්‍රතිවිපාක ගෙන දෙන යුද්ධ ආරම්භ කිරීම සහ පවත්වාගෙන යාම දේශපාලනික වශයෙන් පහසු වී තිබේ.

'Costs of War Project' හි නවතම සොයාගැනීම්වලට අනුව, 2001 සහ 2023 අතර කාලය තුළ ඉරාකය, ඇෆ්ගනිස්ථානය, සිරියාව, යේමනය සහ පකිස්ථානය යන රටවල 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු ඇති වූ ඍජු යුද ගැටුම් හේතුවෙන් පුද්ගලයින් 940,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් මියගොස් ඇතැයි ගණන් බලා ඇත. ඉන් 432,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිවිල් වැසියන්ය. මෙම ගැටුම් හේතුවෙන් තුවාල ලැබූ හෝ රෝගාතුර වූවන්ගේ සංඛ්‍යාව මෙන්ම, යුද්ධය නිසා ආර්ථිකයන්, සෞඛ්‍ය පද්ධති, යටිතල පහසුකම් සහ පරිසරය විනාශ වීමෙන් ‘වක්‍රව’ මියගිය සිවිල් වැසියන්ගේ සංඛ්‍යාවද ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී. 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු යුද කලාපවල, වක්‍ර හේතු මත පුද්ගලයින් මිලියන 3.6 සිට 3.8 දක්වා සංඛ්‍යාවක් මියගොස් ඇති බවට ගණන් බලා ඇත. ඒ අනුව සමස්ත මරණ සංඛ්‍යාව අවම වශයෙන් මිලියන 4.5 සිට 4.7 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එම අගය තවදුරටත් ඉහළ යමින් පවතී.

විදේශ රටවලදී, මෙම යුද්ධයේ සමස්ත බලපෑම් හේතුවෙන් අපමණ ජීවිත විනාශ වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, "Costs of War Project" පෙන්වා දෙන පරිදි, ඇමරිකානු දේශපාලනය තුළ ‘ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයේ’ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු ඇති වූ යුද්ධවලදී ඇමරිකානු හමුදා සාමාජිකයින් 7,503කට අධික සංඛ්‍යාවක් මිය ගියද, සටන් බිමේදී මිය ගිය සංඛ්‍යාවට වඩා අවම වශයෙන් සිව් ගුණයක හමුදා සාමාජිකයින් සහ පළපුරුදු හමුදා සාමාජිකයින් පිරිසක් සියදිවි නසා ගැනීමෙන් මිය ගොස් ඇත. මීට අමතරව, 9/11 යුද්ධ සමයේදී ඇමරිකානු හමුදාව වෙනුවෙන් සේවය කළ කොන්ත්‍රාත්කරුවන් 8,189 දෙනෙකු පමණ මිය ගොස් ඇත. ඇමරිකානු කොන්ත්‍රාත් සමාගම්වල සේවය කළ විදේශීය සේවකයින්ගේ මරණ බොහෝ විට නිල වශයෙන් වාර්තා නොවන අතර, ඒ සඳහා වන්දි ගෙවීමක්ද සිදු නොවේ.

මෙම සංඛ්‍යාලේඛනවලට ‘පශ්චාත් කම්පන ආතති අක්‍රමතාව’ (PTSD) සහිත ඉරාක සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද ප්‍රවීණයන් ඇතුළත් නොවේ. ප්‍රවීණයන්ගේ කටයුතු පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුව (Veterans Administration) පවසන පරිදි, එම යුද්ධවලට සම්බන්ධ වූ ප්‍රවීණයන්ගෙන් 15%ක් පසුගිය වසර තුළ PTSD තත්ත්වයෙන් පෙළුණු අතර, 29% ජීවිතයේ යම් අවස්ථාවක එම තත්ත්වයට මුහුණ දී ඇත. ඒ අතරම, පිපිරීම් සහ වෙනත් යුදමය සිදුවීම්වලදී ඇති වූ ප්‍රබල කම්පනවලට ලක් වූ ප්‍රවීණයන්ට බොහෝ විට ‘කම්පන සහගත මොළයේ තුවාල’ (TBI) ඇති වේ. පෙන්ටගනයේ දත්ත විශ්ලේෂණය කරමින්, රෝග පාලනය සහ වැළැක්වීම සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානය නිගමනය කළේ, 2000 සිට 2021 දක්වා කාලය තුළ ඇමරිකානු හමුදා සාමාජිකයින් 450,000කට අධික සංඛ්‍යාවකට TBI තත්ත්වය ඇති බවට රෝග විනිශ්චය කර ඇති බවයි. මීට වසර හතරකට පෙර, ඇමරිකානු වෛද්‍ය සංගමයේ සඟරාව වන JAMA විසින් ඉරාක සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද ප්‍රවීණයන් අතර පවතින TBI තත්ත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 9/11 යුද්ධයෙන් පසු හමුදා සේවයේ නිරත වූවන්, සමස්ත ඇමරිකානු ජනගහනයට සාපේක්ෂව විවිධ මරණ හේතුන් නිසා ඉහළ මරණ අනුපාතයකට මුහුණ දෙන බව එම අධ්‍යයනයෙන් පෙන්වා දෙයි. එහි වැඩිදුරටත් දැක‍්වෙන්නේ, “මධ්‍යස්ථ සිට දරුණු මට්ටමේ TBI තත්ත්වයන්ට ලක්වීම, අනතුරු, සියදිවි නසාගැනීම්, පිළිකා, හෘද වාහිනී රෝග, මිනීමැරුම් සහ වෙනත් හේතුන් නිසා සිදුවන ඉහළ මරණ අනුපාත සහ අතිරේක මරණ සංඛ්‍යාවන් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති බවද සොයා‍‍‍ගෙන ඇති බවයි.

ඉරාකයේ යුද්ධයට ක්‍රියාකාරීව විරුද්ධ වූවන් අතර පොදු සටන් පාඨය වූයේ  “තෙල් වෙනුවෙන් ලේ එපා” යන්නය. නමුත් ප්‍රධාන ධාරාවේ මාධ්‍ය සහ දේශපාලනයේ ඊට ඉඩක් නොවීය. වොෂින්ටන් පෝස්ට් තීරු රචක ජෝර්ජ් විල් ඉරාක ආක්‍රමණය ආරම්භ වීමට ටික කලකට පෙර, ABC ප්‍රවෘත්ති සඳහා අදහස් දැක්වීමකදී පැවසූයේ, “මෙම සටන් පාඨය බුද්ධිමත් හෝ ගෞරවනීය නැහැ. බුද්ධිමත් පුද්ගලයින්ට ඉරාකයට එරෙහි යුද්ධයේ දැක්ම සහ සදාචාරය පිළිබඳව ඇති මත වෙනස් විය හැකියි. නමුත් ආර්ථික අභිප්‍රායක් වන තෙල්, එක්සත් ජනපද ප්‍රතිපත්තිය මෙහෙයවන්නේ නැති බව අප එකඟ විය යුතුයි.” යනුවෙනි.

නමුත් වසර හතරකට පසු, ඉරාකයේ එක්සත් ජනපද මධ්‍යම අණදෙන සහ හමුදා මෙහෙයුම්වල හිටපු ප්‍රධානී ජෙනරාල් ජෝන් අබිසයිඩ් පැවසූයේ, “ඇත්ත වශයෙන්ම එය තෙල් ගැනය. සැබැවින්ම, අපට එය ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකිය.” යනුවෙනි.

හිටපු ෆෙඩරල් සංචිත සභාපති ඇලන් ග්‍රීන්ස්පන්, ඔහුගේ මතක සටහන් වල මෙසේ ලිවීය. “සියලු දෙනා දන්නා දේ පිළිගැනීම දේශපාලනික වශයෙන් අපහසු වීම ගැන මම කණගාටු වෙමි. ඉරාක යුද්ධය බොහෝ දුරට තෙල් සම්බන්ධවය.”

ආරක්ෂක ලේකම් ධුරයට පත් වීමට පෙර, 2007 දී සෙනෙට් සභික චක් හේගල් පවසා තිබුණේ, “අපි සටන් කරන්නේ තෙල් වෙනුවෙන් නොවන බව මිනිසුන් පවසනවා. නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම, අපි එසේ කරන්නේ තෙල් වෙනුවෙන්ම තමයි.” යනුවෙනි.

පසුගිය දශක හතරක කාලය තුළ ඇ.එ.ජ. දියත් කළ යුද්ධවල අරමුණු පිළිබඳව මිනිසුන්ගේ අදහස් කෙසේ වුවද, එමගින් ලැබුණු අතිවිශාල ලාභය පිළිබඳව කිසිදු සැකයක් නැත. 2001 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධය ආරම්භ වීමත් සමඟම පෙන්ටගනයේ කොන්ත්‍රාත්කරුවන්ට අතිවිශාල ලාභ ඉපැයීමේ අවස්ථා උදාවිය. එම වසර 20ක යුද සමයේදී, විශාලතම කොන්ත්‍රාත්කරුවන් වන Lockheed Martin, Raytheon, General Dynamics, Boeing සහ Northrop Grumman වෙත රජයේ අරමුදල් ඩොලර් ට්‍රිලියන 2කට අධික ප්‍රමාණයක් ගලා ගියේය. එය, 188%ක වැඩිවීමකි. “2001 සහ 2021 අතර කාලය තුළ එම සමාගම් පහ සිය බලපෑම් කිරීමේ කටයුතු සඳහා ඇ.‍ඩො. බිලියන 1.1කට වඩා වැඩි මුදලක් වැය කළා. ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට බලපෑම් කිරීම සඳහා වැය කරන ලද එම මුදල අතිවිශාල එකක් ලෙස පෙනුනද, පසුගිය වසර 20 තුළ එම සමාගම් ගත් මූල්‍යමය වශයෙන් වඩාත්ම නුවණැති තීරණය එය වන්නට ඇත.” යනුවෙන් Quincy Institute හි ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශක එලී ක්ලිෆ්ටන් ලිවීය.

යුද කටයුතු හා සම්බන්ධ සමාගම්වල කොටස්වල ආයෝජනය කිරීම, කොටස් වෙළඳපොළ ක්‍රියාකාරීන් සඳහාද නුවණැති ක්‍රියාවක් විය. ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධය අවසන් වෙමින් තිබියදී, මාධ්‍යවේදී ජොන් ෂ්වාර්ස් ඒ පිළිබඳ ගණනය කිරීමක් සිදු කළේය. “ 9/11 ත්‍රස්ත ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් විසින් ‘හමුදා බලය භාවිත කිරීමේ අවසරය’ සඳහා අත්සන් තැබූ දිනය වූ 2001 සැප්තැම්බර් 18 වන දින, ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන ආරක්ෂක කොන්ත්‍රාත්කරුවන් පස් දෙනා අතර සමානව බෙදී යන පරිදි ඇ.ඩො. 10,000ක කොටස් මිල දී ගෙන, ඉන් ලැබුණු සියලුම ලාභාංශ නැවත ආයෝජනය කළේ නම්, එහි වටිනාකම දැන් ඇ.ඩො. 97,295ක් වනු ඇත. මෙය එම කාලසීමාව තුළ සමස්ත කොටස් වෙළඳපොළෙන් ලැබුණු ප්‍රතිලාභයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි අගයකි. 2001 සැප්තැම්බර් 18 වන දින S & P 500 හි ආයෝජනය කළ ඩොලර් 10,000ක මුදලක වටිනාකම දැන් ඇ.ඩො. 61,613ක් වනු ඇත. එනම්, ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධය පැවති කාලය තුළ ආරක්ෂක අංශයේ කොටස්, සමස්ත කොටස් වෙළඳපොළට සාපේක්ෂව 58%ක ඉහළ කාර්ය සාධනයක් පෙන්නුම් කළේය.”

“ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය” (war on terror) යන සංකල්පය දැන් භාවිතයෙන් බැහැරව ගොස් ඇත. නමුත් "බොහෝ දෙනා සිතනවාට වඩා වැඩි මුදලක් ඇ.එ.ජ. බදු ගෙවන්නන් හමුදාව සහ යුද්ධය වෙනුවෙන් වැය කරයි" යනුවෙන් “රජයේ ක්‍රියාකාරකම් අධීක්ෂණය කිරීමේ ව්‍යාපෘතිය” හි මෑත වාර්තාවක් පෙන්වා දෙයි. එම වාර්තාවට අනුව, ඇමරිකානු හමුදාවේ සැබෑ පිරිවැය ගණනය කිරීමට ක්‍රම කිහිපයක් පවතින අතර, ඒ සියල්ල එකතු කළ විට අවම වශයෙන් ඇ.ඩො. ට්‍රිලියන  1.5 ක අගයක් ගනී. ඉදිරියේදී සිදුවීමට නියමිත දැවැන්ත වියදම් හා සසඳන විට, වසර දෙකක් තුළ හමුදා වියදම් 11% කින් ඉහළ යාම, සාපේක්ෂව මධ්‍යස්ථ හෝ සාමකාමී පියවරක් ලෙස පෙනී යයි. 2027 මූල්‍ය වර්ෂය සඳහා ට්‍රම්ප් යෝජනා කළ ඇ.ඩො. ට්‍රිලියන භාගයක වියදම් වැඩි කිරීම ක්‍රියාත්මක නොකළද, පවතින තත්ත්වය, මාටින් ලූතර් කිං විසින් “මිලිටරිවාදයේ උමතුව” ලෙස හැඳින්වූ දෙයට ගැඹුරින්ම ගොදුරු වී ඇත. අයවැය යනු සදාචාරාත්මක ලේඛන ලෙස සැලකෙන්නේ නම්, ඇමරිකාව එකිනෙක පසුපස එන සදාචාරාත්මක අගාධයන් වෙත ඇද වැටෙමින් තිබේ.

ඉතා වෙනස් ශෛලියක් පෙන්නුම් කළද, ජාත්‍යන්තර ගැටුම් සම්බන්ධයෙන් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් අනුගමනය කරන, නීතිය නොතකා හැරීමේ මූලික ප්‍රවේශය, ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ්ගේ “ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය” නමැති ප්‍රවේශයට සමාන වේ. වචනවලට එහා ගිය ක්‍රියාමාර්ග පැහැදිලිය. ඇමරිකාවට වෙනත් රටකට පහර දීමට අවශ්‍ය නම්, ඔවුන් එසේ කරනු ඇත. කිසිදු ප්‍රකෝප කිරීමකින් තොරව, මේ වසරේ ඉරානයට එල්ල කළ බෝම්බ ප්‍රහාර මගින් ඇමරිකාවේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය කෙතරම් අන්තවාදී දිශාවකට හැරී ඇත්ද යන්න පෙන්නුම් කරයි.

“ලෝකය නපුරෙන් මුදවා ගැනීමේ” අරමුණින් ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් දියත් කළ ව්‍යාපාරය, එම නපුර තවදුරටත් උග්‍ර කළා පමණි. දැන්, රටේ දැවැන්ත හමුදා යන්ත්‍රණය ඉදිරියට ඇදෙද්දී, එය මෙහෙයවන චින්තන රටාවන්ට එරෙහිව ඍජු අභියෝගයක් එල්ල කිරීමේ දැඩි අවශ්‍යතාවක් පවතී.

- අරුණ ඕවිටිගල