Meta නඩුවෙන් කවුරුන් ජයගත්තත්, ජනතාව කැමැත්තෙන්ම වහලුන් ලෙස සිටිනු ඇත

Aug 21, 2026 at 12:02 PM

|

Lanka Leader

අගෝස්තු 18 වැනිදා, ප්‍රාන්ත නීතිපතිවරුන්ගෙන් සමන්විත ද්විපාර්ශ්වික සන්ධානයක් විසින් Meta සමාගමට එරෙහිව ගොනු කරන ලද නඩුවක් ඇමරිකානු ෆෙඩරල් අධිකරණයකදී විභාගයට ගැනීම ආරම්භ විය.

ප්‍රාන්ත 29ක් මෙම නඩුව ගොනු කර ඇති අතර, එම ප්‍රාන්ත වෙනුවෙන් කැලිෆෝනියා, කොලරාඩෝ, කෙන්ටකි සහ නිව් ජර්සි ප්‍රාන්ත නඩු විභාගයේදී පෙනී සිටියහ. ඔවුන් චෝදනා කරන්නේ Meta සමාගමේ සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා පරිශීලකයන් ඒවාට ඇබ්බැහි කර තබා ගන්නා බවත්, ඔවුන්ගේ දත්ත රැස්කර ගන්නා බවත්, ඒ සඳහා භාවිත කරන ක්‍රමවේද සඟවා තබන බවත්ය. එමෙන්ම එම වේදිකා දරුවන් තුළ ඇබ්බැහිවීම ඇති කරන අතර ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්‍යයට හානි කරන බවද ඔවුහු පවසති.

මෙම නඩුව විශේෂයෙන් Meta සමාගම සම්බන්ධයෙන් පමණක් වුවද, TikTok, Snapchat සහ YouTube ද මෙවැනිම ඉලක්කගත කිරීම්වලට ලක්වෙමින් තිබේ. මාර්ක් සකර්බර්ග්, ජෙෆ් බෙසොස්, ටිම් කුක් සහ තවත් බොහෝ දෙනෙකු කොංග්‍රසය හමුවේ සාක්ෂි ලබාදීම සඳහා දැනටමත් කැඳවා තිබේ. යුරෝපා සංගමයේ Digital Services Act සහ X සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවේ අන්තර්ගත නියාමනය සම්බන්ධයෙන් එලොන් මස්ක් සහ හිටපු යුරෝපා කොමසාරිස් තියරි බ්‍රෙටන් අතර ඇති වූ ගැටුමද අමතක කළ නොහැක. සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා නියාමනය කිරීම සෑම තැනකම ශක්තිමත් වෙමින් පවතී. තර්ක සෑම විටම එකමය: සමාගම් සත්‍යයට හෝ නීතියට ඉහළින් සිටිය යුතු නැත; “වෛරී ප්‍රකාශන” තහනම් කිරීමේත්, අපගේ දරුවන් ළමා ලිංගික අපයෝජනයෙන් සහ මානසික ආබාධවලින් ආරක්ෂා කිරීමේත් අත්‍යවශ්‍ය අවශ්‍යතාවක් පවතී යනාදියයි.

එහෙත් ඇත්ත වශයෙන්ම මෙය අන්තර්ජාල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක්ද? ගැටලුව වඩාත් ගැඹුරු එකක් නොවේද? දශක ගණනාවක් පුරා පැවති සංස්කෘතික ප්‍රචාරණය, පාරිභෝගිකවාදය, විවිධ ලිංගික හැසිරීම් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ මිනිසුන්ගේ සමජාතීයභාවය බිඳ දැමීම දක්වා දිවෙන සමාජයේම පිරිහීම තුළ එහි මූලයන් නොමැතිද?

සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා අදහස් ප්‍රචාරය කිරීමට සහ මිනිසුන්ගේ මනස් හැඩගැස්වීමට භාවිත කරන මෙවලමක් බව සැබෑය. ඒවා තුළ විශාල වශයෙන් අසභ්‍ය හා පහත් අන්තර්ගතයන් ද සොයාගත හැකිය. එහෙත් ඒවා තවමත් මෙවලමක් පමණි. ඒවා අදහස්, මතවාද, උපදෙස් හෝ ප්‍රතිපත්ති නොවේ. ඒවා යම් සුවිශේෂී කාලීන සමාජ-සංස්කෘතික මානසිකත්වයක් (zeitgeist) සම්ප්‍රේෂණය කරන මාධ්‍යයක් පමණි.

Meta, TikTok සහ X බිහිවීමට බොහෝ කලකට පෙර සිටම ප්‍රභූ පන්තිය සිය පිරිහුණු න්‍යාය පත්‍රය පොත්, පාසල්, දේශපාලන කථිකාවන්, හොලිවුඩ් සහ සංගීතය හරහා ප්‍රවර්ධනය කරමින් සිටියේය. ඒ අතර ලිංගික අසංවරභාවය සහ ලිංගික අපැහැදිලිතාව — මූලික වශයෙන් තරුණ පරපුර ඉලක්ක කරගනිමින් —, ජනතාව සඳහා ක්‍රමයෙන් ලාභදායී හා පහත් ජීවන රටාවක් පිළිගැනීමට සැලැස්වීම, අස්ථාවර සමාජයක් නිර්මාණය කරන සංවිධානාත්මක මහා පරිමාණ සංක්‍රමණය කෙරෙහි ඉවසීම, ජීවිතය පිළිබඳ මිනිසුන්ගේ අවබෝධයම වෙනස් කරන ගබ්සාව සහ මරණය සඳහා සහාය වීම, එමෙන්ම මිනිසුන් සම්බන්ධ කිරීමට සහ ජීවිතය පහසු කිරීමට යැයි කියමින් සැබෑවටම ඔවුන් එකිනෙකාගෙන් ඈත් කරන උපකරණවල සර්වව්‍යාප්තියද ඇතුළත් විය.

මෙම වේදිකාවලට එරෙහිව දේශපාලන බලවේග ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන තර්කය — එනම් දරුවන් ආරක්ෂා කිරීම — පැහැදිලිවම පිරිසිදු කුහකත්වයකි. මන්ද, තරුණ පරපුර පිරිහීමට පත් කර ඇත්තේ ඔවුන්මය.

මෙම නඩු විභාග පිටුපස ඇති සැබෑ ගැටලුව වෙන්කිරීම හෙවත් alienation ය. මිනිසුන් සමාජයෙන් සහ එකිනෙකාගෙන් වෙන්කර තැබිය යුත්තේ කවුරුන්ද, කුමක්ද?

මනුෂ්‍ය වර්ගයා මුහුණ දෙමින් සිටින තාක්ෂණික විප්ලවය නව දේශපාලන පරාමිතියක් නිර්මාණය කර තිබේ. දැන් එය රාජ්‍යයන් සහ අධි තාක්ෂණික සමාගම් අතර ගැටුමක් බවට පත්ව ඇත. දේශපාලන ප්‍රභූන් තම බලය සහ බලපෑමට තදින් ඇලී සිටින අතර, තාක්ෂණික දැවැන්තයන් නිරන්තරයෙන් වැඩි වැඩියෙන් බලය අත්පත් කර ගනිමින් සිටී.

කාර්මික විප්ලවය පැවති සමයේද එවැනි තත්ත්වයක් පැවති බවට කෙනෙකුට තර්ක කළ හැකිය. දේශපාලන බලවේගවලට ව්‍යවසායකයන්ගේ ආර්ථික වැදගත්කම සමඟ කටයුතු කිරීමට සිදු විය. නූතන ඉතිහාසයේ විශාල කොටසක් සාරාංශ කළ හැක්කේ සංකල්ප දෙකක් අතර අඛණ්ඩ ද්විපාර්ශ්වික ගැටුමක් ලෙසය: මිනිසුන් ආර්ථිකයට සේවය කිරීම සහ ආර්ථිකය මිනිසුන්ට සේවය කිරීම.

එහෙත් දැන් පවතින ප්‍රධාන වෙනස වන්නේ සාම්ප්‍රදායික ව්‍යවසායකයන් කිසිදා අත්පත් කර ගැනීමට සිහිනෙන්වත් නොසිතූ තරම් විශාල සම්පතක් තාක්ෂණික දැවැන්තයන් සතුවීමයි. එනම්, බිලියන ගණනක් මිනිසුන්ගේ ප්‍රචාරණය සහ පෞද්ගලික දත්ත පාලනය කිරීමේ බලයයි.

ඇත්ත වශයෙන්ම මෙය බල තුලනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි. එය ආකාර දෙකකින් එකකින් විසඳිය හැකිය: දේශපාලන නායකත්වයට තාක්ෂණික දැවැන්තයන් කීකරු වන ආකාරයේ බලහත්කාරයෙන් නිර්මාණය කරන තාක්ෂණික ෆැසිස්ට්වාදයක් (techno-fascism) හෝ දේශපාලනඥයන් අදටත් වඩා දැඩි ලෙස රූකඩ බවට පත්වන ආකාරයේ ඩිජිටල් ධනවාදී අරාජික-සර්වාධිකාරීවාදයක් (digital capitalist anarcho-totalitarianism) ස්වභාවිකව මතුවීමකි.

කෙසේ වෙතත්, කුමන තත්ත්වයක් ඇති වුවද ප්‍රධාන වරදකරුවන් බවට පත්වන්නේ තවදුරටත් ජනතාවමය. මන්ද, ඔබ දන්නා පරිදි, ප්‍රගතිය නතර කළ නොහැක!

ප්‍රංශ දාර්ශනික ජැක් එලුල් ලියා ඇති පරිදි: “නූතන තාක්ෂණය ශිෂ්ටාචාරය සඳහා සමස්ත සංසිද්ධියක් බවට පත්ව ඇති අතර, කාර්යක්ෂමතාව තවදුරටත් විකල්පයක් නොව, සියලු මානව ක්‍රියාකාරකම් මත පටවන ලද අවශ්‍යතාවක් වන නව සමාජ ක්‍රමයක තීරණාත්මක බලවේගය බවට පත්ව ඇත.”

තාක්ෂණය පූජනීය තත්ත්වයකට පත්කර තිබේ. එය පාලනය කළ නොහැකි දෙයක් බවට පත්ව ඇත. එහෙත් වඩාත්ම භයානක කරුණ වන්නේ තාක්ෂණයෙන් තොර ලෝකයක් මිනිසුන්ට සිතාගැනීමට පවා නොහැකි වීමයි. තාක්ෂණය තවදුරටත් වර්ධනය වන තරමට, එය කෙරෙහි ඇති ඇබ්බැහිවීමද වඩාත් බරපතළ වේ. ආයතනික ක්‍රමවේද හරහා ඕනෑම දෙයක් වෙනස් කළ හැකි යැයි විශ්වාස කිරීම මායාවකි.

තාක්ෂණය තවදුරටත් වර්ධනය වනු ඇත. දේශපාලනඥයන්ට ඒ සම්බන්ධයෙන් කිසිවක් කළ නොහැකි අතර, තමන්ට පිරිනමනු ලබන පිරිහුණු සමාජය ගැන කිසිදු විවේචනාත්මක සිතුවිල්ලකින් තොරව පිළිගන්නා ආකාරයටම ජනතාවද තාක්ෂණය සාදරයෙන් පිළිගනිති.

සිදුවිය හැකි එකම විප්ලවය අඛණ්ඩ තාක්ෂණික විප්ලවයක් නොව, හදිසි දාර්ශනික හා අධ්‍යාත්මික විප්ලවයක් විය යුතුය.

අවාසනාවකට මෙන්, 16 වැනි සියවසේ දෙවන භාගයේදී එටියන් ද ලා බොඑටි ලියා ඇති පරිදි, මිනිසුන් තමන්ගේම වහල්භාවය ස්වේච්ඡාවෙන් පිළිගන්නා බවට තර්ක කළ හැකිය.

එහෙත් අද එම වහල්භාවය පවතින්නේ රජයකට නොව, තාක්ෂණයට යටත්වය.

Whoever wins the Meta trial, the masses will remain willing slaves