හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ අයිතිය මාරු කළ දිනය: ක්‍රියා තුනක්, එක් පින්තූරයක් සහ අවහිරයක නිහඬ මරණය

Apr 30, 2026 at 01:29 PM

|

Lanka Leader

මහාචාර්ය ජියැං Jiang Xueqin විසින් ඉදිරිපත් කරන "China Just BETRAYED Trump — The Strait Of Hormuz Is Now Theirs" නම් යූ ටියුබ් විශ්ලේෂණය මත පදනම්ව, මෙම විශේෂාංග ලිපිය, ලෝකයේ වැදගත්ම ජල මාර්ගයේ පාලනය ඇමරිකාවෙන් චීනයට සහ ඉරානයට නිහඬව මාරු කිරීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ග තුනක් පරීක්ෂා කරයි. අනුවර්තනය ජීවන්ත ජයතිස්ස

දින 60ක් තිස්සේ සහ ඩොලර් බිලියන 20ක් වැය කරමින් ඇමරිකාව ලෝකයේ වැදගත්ම සමුද්‍ර සන්ධිය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් එය සාර්ථක වූයේ නැත. එසේ වූවේ නාවික හමුදාවක් හෝ බෝම්බයක් නිසා නොව, ගෝලීය බලයේ නීති නැවත ලියූ කුඩා, විචාරශීලීව ක්‍රියාත්මක කළ ක්‍රියා තුනක් නිසා ය.

හෝමූස් යනු තවදුරටත් උදාසීන ජාත්‍යන්තර  මුහුදු ගමන් මාර්ගයක් නොවේ. එයට නව පරිපාලනයක් ඇත. එලෙසම ඓතිහාසිකව වැදගත්කමක් නොමැති දිනයක, වෙනම ක්‍රියා තුනක් මගින් එම පරිපාලනය පිළිතුරු දෙන්නේ කාටද යන්න හරියටම තහවුරු කළේය. පිළිතුරු එක්සත් ජනපදයට නොවේ. පස්වන බලඇණියටද නොවේ.චීනයටයි.

අවහිරය බිඳ දැමූ දිනය දෙස අපි ආපසු හැරී බලමු. අවහිරය බිඳ දැමුණේ ඝෝෂාවකින් නොව, වචන තුනකින්, මුදල් හුවමාරුවකින් සහ දුම්රිය මාර්ගයකින් වීම විශේෂත්වයකි.

පළමු ක්‍රියාව: වචන තුන

ඇමරිකාව ඉරාන තෙල් මිලදී ගැනීම දිගටම කරගෙන ගියහොත් චීනයට 100% තීරුබදු පනවන බවට තර්ජනය කළේය. සියයට සියයක බදු යනු සම්පූර්ණ සම්බාධකයකින් තොරව ඇමරිකානු රජයට ලබා ගත හැකි වඩාත්ම ආන්තික ආර්ථික ලීවරය විය. අමෙරිකාව චීනයට ලබා දෙන පණිවිඩය පැහැදිලි විය. එනම්, ඉරානයට අරමුදල් සැපයීම නවත්වන්න, නැතහොත් අපගේ වෙළඳපොළට ඔබේ ප්‍රවේශය අපි බිඳ දමමු. එහෙත් චීනයේ ප්‍රතිචාරය ප්‍රසිද්ධියේ කථා කරන ලද වචන තුනක් පමනක් විය. එනම් වාර්තාවන ආකාරයට "අපිට කමක් නැහැ." එම වචන තුන විය.

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වෙනුවෙන් ලෝකයේ විශාලතම ආර්ථිකය එහි බරම මූල්‍ය අවිය යෙදවීය. ලෝකයේ දෙවන විශාලතම ආර්ථිකය තර්ජනයට බියෙන් පසුබට වූයේ නැත. චීනය සාකච්ඡා කළේ නැත. එලෙසම චීනය ප්‍රමාද කළේද නැත. චීනය පැවසුවේ, "තීරුබදු තබා ගන්න. අපි දිගටම ඉරානයෙන් ඛනිජ තෙල් මිලදී ගන්නෙමු" යනුවෙනි.

චිනයේ මෙම ප්‍රවේශය වැදගත් වන්නේ ඇයි? අවහිර කිරීමේ සම්පූර්ණ තර්කනය රඳා පවතින්නේ ඉරානයේ ආදායම කපා හැරීම මත ය. චීනය වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා ඉරාන තෙල් විශාල ප්‍රමානයකින් මිලදී ගනී. චීනය අමෙරිකානු අණට කීකරු වුවහොත්, ඉරානය තුළ ලේ ගලා යනු ඇත. චීනය අමෙරිකාවේ තර්ජනය ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, අවහිර කිරීමේ මධ්‍යම යාන්ත්‍රණය අර්ධ වශයෙන් නොව, ව්‍යුහාත්මකවම අසාර්ථක වනු ඇත.

අමෙරිකානු තර්ජනය නොසලකා හැරීම ප්‍රසිද්ධියේ කිරීමෙන්, බීජිනය මිහිමත ඇති සෑම රජයකටම පණිවිඩයක් යවා ඇත. එනම්, ඇමරිකානු ආර්ථික තර්ජන පෙනෙන්නට තිබෙන ප්‍රමාණයට වඩා අඩු විශ්වසනීය බවකින් යුක්තයි. එලෙසම අමෙරිකාව තම හැසිරීම නාටකාකාර ලෙස නොව, ස්ථාවරවම වෙනස් කරනු ලබයි. ඒ අනුව වොෂින්ටනයේ පීඩනය හේතුවෙන් කල් දැමූ එහෙත් දැන් නැවත ගණනය කිරීම් කරන ලෝකයේ මුදල් අමාත්‍යාංශ සහ වෙළඳ දෙපාර්තමේන්තු විසින් ගනු ලැබූ කුඩා තීරණ සියය ගණනක් නැවත සලකා බැලීමට පෙළෙඹෙනු ඇත.

දෙවන ක්‍රියාමාර්ගය: ජපන්  ඛනිජ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකාව සහ යුවාන්

අමෙරිකා ඊශ්‍රායල- ඉරාන ගැටුම ආරම්භ වූ පසු පළමු වරට ජපන් ඛනිජ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකාවක් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය තරණය කළේය. එය  හුදු  ප්‍රවෘත්තියක් පමණක් නොව ඇත්ත වශයෙන්ම සිදුවූයේ මූල්‍යමය ගනුදෙනුවකි. එනම්, ජපන් ඛනිජ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකාව ඉරානයට චීන යුවාන් වලින් ගෙවීය.

ජපානය ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම ආර්ථිකයයි. ජපානය වසර 80 ක් තිස්සේ ඇමරිකාවේ සමීපතම සගයන්ගෙන් කෙනෙකු විය. තවද මෙම ගෙවීම මගින් ජපානය පෙට්‍රොඩොලර් ක්‍රමය මඟ හැරියේය. එනම් ගෝලීය ඛනිජ තෙල් ඩොලර් වලින් නම් කර තබා ගන්නා, ඇමරිකානු ණය ගැනීමේ පිරිවැය සහ ගෝලීය මූල්‍ය ආධිපත්‍යය පවත්වා ගන්නා 1974 පටන් පැවැති ගිවිසුම ජපානය අත හැරියාය.

ඛනිජ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකාවක් යුවාන් වලින් ගමන් ගාස්තු ගෙවන සෑම අවස්ථාවකම, පෙට්‍රොඩොලර් ක්‍රමයේ පදනම ඛාදනය වේ. නාටකාකාර ලෙස හෝ තනි ගනුදෙනුවක් ලෙස හෝ නොව සමුච්චිතව පෙට්‍රොඩොලර් ක්‍රමයේ පදනම ඛාදනය වේ. සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා මේ වන විට දිනකට නැව් 135 ක් පමණ ඛනිජ තෙල් ප්‍රවාහනයේ යෙදෙයි. වත්මන් ගාස්තු අනුපාතවලට අනුව, එය ගෝලීය ඩොලර් ඉල්ලුමේ සැලකිය යුතු, අඛණ්ඩ අඩුවීමක් පෙන්නුම් කරයි. සෑම යුවාන් ගෙවීමක්ම ඊළඟ ගෙවීම සාමාන්‍යකරණය කරනු ලබයි.

ඒ අනුව හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය තවදුරටත් ඛනිජ තෙල් නිසා හුස්ම හිරවන ස්ථානයක් නොවේ. දැන් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය යුවාන් වලින් ගෙවීම් කරන මුරපොලක් බවට පත්ව තිබේ.

තුන්වන ක්‍රියාව: වැටලීම බිඳ දැමූ දුම්රිය මාර්ගය

ලෝකය හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය දෙස බලා සිටියදී, වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නලය තහවුරු කළේ ඉරානය දැන් දුම්රිය මාර්ගය ඔස්සේ චීනයට ඛනිජ තෙල් අපනයනය කරන බවයි. ඒ අනුව අවහිරය සම්පූර්ණයෙන්ම මග හැර ඇත. 

එම ක්‍රියාවලියේ අදහස සම්බන්ධයෙන් සිතා බලමු. අමෙරිකානු අවහිර කිරීම ඉරාන වරායන් වෙත මුහුදෙන් ප්‍රවේශය පාලනය කරයි. නමුත් අවහිරය දුම්රිය මාර්ග පාලනය නොකරයි. එලෙසම අවහිරය චීනයේ මිලදී ගැනීමේ තීරණ පාලනය නොකරයි. කුමන මුදල් කුමන ඛනිජ තෙල් නෞකා භාවිතා කරන්නේද යන්න අමෙරිකාව පාලනය නොකරයි. ඒ අනුව හිඩැස් තුනකට විසඳුම් තුනක් ලැබී තිබේ.එනම්, දුම්රිය හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය මඟ හරියි. චීනයේ අමෙරිකානු විරෝධතාවය අමෙරිකානු තීරුබදු තර්ජනය උදාසීන කරයි. යුවාන් මගින් කරන ගෙවීම් සමාන්තර මූල්‍ය පද්ධතියක් නිර්මාණය කරයි.

මෙය පද්ධතිය වැඩිදියුණු කිරීමක් නොව ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයයි. ඇමරිකාව ඔවුන්ගේ අවහිර කිරීම නිවේදනය කරමින් සිටියදී මාස ගණනාවක් තිස්සේ චීනය සහ ඉරානය නව පද්ධතියක් ගොඩනගා ඇත. ප්‍රතිපත්තිවලට වඩා පද්ධති අහෝසි කිරීම දුෂ්කර ය. දුම්රිය පවතී. යුවාන් වලින් ගෙවීමේ යටිතල පහසුකම් පවතී. චීනය ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කළේ ගොඩ නගා ගත් කීර්තිය ගෝලීය වශයෙන් අහිමි කර නොගෙන ආපසු හැරිය නොහැකි බවයි.

චීනය සහ ඉරානය එක්ව සාදන පින්තූරය

නලයක් අවහිර කිරීමෙන් ජලය ගලා යාම නැවැත්වීමට උත්සාහ කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කරමු. ජලය එකවර තවත් මාර්ග තුනක් සොයා ගනී. එනම් වම් පසින් පරතරයක්, පතුලේ ඉරිතැලීමක්, අවහිර කරන්නා නොදැන සිටි වෙනස් නලයක්. අවහිරය තවමත් එලෙසම පවතී. නමුත් ජලය කෙසේ හෝ ගලා යයි.

මෙහිදී සිදු වූයේද එයයි. ඉරාන ඛනිජ තෙල්, ආදායම් සහ බලශක්ති අපනයන විකල්ප මාර්ග තුනක් හරහා ගමන් කරයි. නව ප්‍රවාහන මාර්ගය අවහිරය පැමිණෙන නිසාම ඉදිකරන ලද්දකි.

අවහිරය නිසා ඇති කරන පිරිවැය සාමාන්‍ය ජනතාව මත පැටවේ. සෑම යුවාන් ගෙවීමක්ම ඩොලර් ඉල්ලුම අඩු කරයි, එය කාලයත් සමඟ ඇමරිකානු ණය ගැනීමේ පිරිවැය, උද්ධමනය සහ ඇමරිකානු පවුල්වල මිලදී ගැනීමේ ශක්තියට බලපානු ලබයි. අවහිරය මඟ හරින ඛනිජ තෙල් ගෝලීය වෙළඳපොළට ළඟා වන්නේ ඉරාන මිල ගණන් යටතේ මිස අවහිරය විසින් නිපදවිය යුතු යැයි සැලකූ ඉහළ මිල ගණන් යටතේ නොවේ. ආර්ථික පීඩනය ගොඩබෑමට සැලසුම් කළ ස්ථානයට පමණක් ගොඩබසින්නේ නැත. එය සෑම තැනකම බෙදා හරිනු ලැබේ.

කිසිවෙකු ශබ්ද නඟා අසන්නේ නැති ප්‍රශ්නය

ඇමරිකාව හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය පාලනය කිරීමට දින 60 ක් සහ ඩොලර් බිලියන 20 ක් වැය කළේය. චීනය කිසිවක් වියදම් කළේ නැත, වචන තුනක් කීවේය, සමුද්‍ර සන්ධිය සැබවින්ම ඔවුන්ගේ ය.

ඉරානය ජල මාර්ගය පාලනය කරයි. චීනය ඉරානයේ ආදායම ආරක්ෂා කරයි. දුම්රිය මාර්ගය අවහිර කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම මඟ හරියි.

පැන නගින අවංක ප්‍රශ්නය නම්, කිසිදු නිල ප්‍රකාශයක් කිසි විටෙකත් ශබ්ද නඟා නොනගන ප්‍රශ්නයයි. එනම්, ඇමරිකාව ඉහත විස්තර කළ පින්තූරය වෙනස් කරන ලීවරයක් ඉතිරි කර තිබේද? යන්නයි.

මක්නිසාද යත්, අද, ඕනෑම ප්‍රහාරක ගුවන් යානා ප්‍රවාහනය කරන නෞකා කණ්ඩායමකට කළ හැකි ප්‍රමාණයට වඩා බලය සැබවින්ම කේන්ද්‍ර වී ඇති ස්ථානය අනුගමනය කරන ක්‍රියා මාර්ග තුනක් ඔබ හමුවේ තැබූ බැවිනි. ඒ අනුව සැක සහිත වීම, සාක්ෂි දෙස විමසිලිමත්ව බැලීම මෙන්ම සත්‍ය සොයා ගැනීමට ධෛරයමත් වීම අප සතු වගකීමකි. ඒ අනුව අප බලය සැබවින්ම ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේදැයි විමසීම කිසි විටෙකත් නතර නොකළ යුතුය.