මහා බලයක් දුර්වලතාවයක් බවට පත් කරවන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ කාර්ග් දූපත

Apr 1, 2026 at 02:54 PM

|

Lanka Leader

පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ කුඩා බිම් කොටසක් නිහඬවම ගෝලීය ආර්ථිකය නැවත හැඩගස්වමින් මිලිටරි ආධිපත්‍යයේ සීමාවන් ලකුනු කරමින් සිටින තත්වයකට පත්ව තිබේ. එක්සත් ජනපදයට කාර්ග් දූපතට පහර දිය හැකි නමුත් දූපත විනාශ වීම අමෙරිකාවට දරාගත නොහැකි වනු ඇත.

සිතියම පවසන මුසාව

පසුගිය සති ගණනාවක් තිස්සේ, උත්සන්න වන පර්සියානු ගල්ෆ් ගැටුම පිළිබඳ මාධ්‍ය ආවරණය හුරුපුරුදු පිටපතකට අනුව සිදුවෙමින් තිබේ. එනම්, ආර්ථික සහ යුද මර්මස්ථාන ඉලක්ක කිරීම, ගුවන් ප්‍රහාර උත්සන්න වීම ඒ අතර ප්‍රමුඛ වේ. ප්‍රහාරයට ලක්වූ යැයි පැවසෙන ස්ථාන වල සිතියම්වල කාර්ග් දූපත නොවැදගත් ලෙස සලකුණුකර ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. මාධ්‍ය වාර්තා වලට අනුව කාර්ග් දුපත යනු කුඩා තිතක් පමණි. එනම් මාධ්‍ය වාර්තා වල ප්‍රධාන වශයෙන් කාර්ග් දූපත යනු හමුදා වැදගත්කමක් ඇති ස්ථානයක් ලෙස දක්වා ඇති අතර, මිනිසුන් හෝ ජීවිතයක් සහිත සැබෑ ස්ථානයක් ලෙස නොව, මාධ්‍ය වාර්තා වල වැඩි අවධානයක් යොමු කර නොමැති කෙටියෙන් පමණක් සඳහන් කරන දූපතක් ලෙස වර නැංවී ඇත. එහෙත් කාර්ග් දූපත යනු ස්ථානයක් පමණක්ම නොවේ.

එය පද්ධතියකි. එලෙසම කාර්ග් දූපත නම් වූ පද්ධතිය මෙම ගැටුමේ ප්‍රතිඵලය පමණක් නොව ඉදිරි මාස 18 තුළ ගෝලීය ආර්ථිකයේ ගමන් පථය නිහඬව තීරණය කරන අතිශය වැදගත් භූමි භාගය බවට පත් වනු ඇත.

විශ්ව විද්‍යාලයක භූමි ප්‍රමාණයට සමාන නාවික ගමනා ගමන පාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසට වර නංවා ඇත.

ඉරානයේ දකුණු වෙරළට කිලෝමීටර් 25 ක් දුරින් පිහිටි විශ්ව විද්‍යාල මණ්ඩපයක වපසරියට ආසන්න වශයෙන් සමාන කොරල් පරයක් වන කාර්ග් දූපත භෞතික වශයෙන් ගත් කළ කැපී පෙනෙන්නේ නැත.

එහෙත් දූපතේ වැදගත්කම ඇසට පෙනෙන මතුපිටට යටින් පවතී. එනම්,

• ඉරානයේ තෙල් අපනයනයෙන් 94% ක් දූපත හරහා ගලා යයි.

• දිනකට බැරල් මිලියන 1.5 ක් දූපතේ පිහිටි පර්යන්ත පසු කරයි.

• එහි පිහිටි ඛනිජ තෙල් ගබඩා සංකීර්ණය ධාරිතාවෙන් බැරල් මිලියන 31 ක් වන්නේය.

ඉරානයේ ජැස්ක් දූපතේ විකල්ප ඛනිජ තෙල් පර්යන්තයක් ගොඩ නගා ඇත. නමුත් යථාර්ථයේ දී, එය කාර්ග් දූපතේ ඛනිජ තෙල් ගබඩා වල ඇති ධාරිතාවෙන් කොටසක් පමණක් ප්‍රතිස්ථාපනය කර හැකිව තිබේ. ඒ අනුව කාර්ග් දූපත යනු හුදු වැදගත් දූපතක් නොව අත්‍යවශ්‍ය දූපතකි.

“මෙය හුදු යටිතල පහසුකමක් නොවේ.

එය ජාතියක මූල්‍ය කොඳු ඇට පෙළයි.”

තේරීමක් නොවූ තීරණය

එක්සත් ජනපද හමුදා  කාර්ග්  දූපතේ හමුදා ස්ථාපනයන්ට පහර දුන් නමුත් ඛනිජ තෙල් යටිතල පහසුකම් මග හැරිය හෙයින් සංයමයකින් එල්ල කළ ප්‍රහාරයක් ලෙස පුළුල් රාමුවකට කොටු කරන ලදී.

එහෙත් සැබෑ කාරණය එම ප්‍රහාරය නැවැත්වූවේ අමෙරිකානු හමුදා තුළ වන සංයමය නිසා නොව කාර්ග් දූපත විනාශ කළහොත් ඇති වන පසු කම්පන පිළිබඳව ඔවුන් තුළ වන අවබෝධය නිසාවෙනි.

කාර්ග්  දූපතේ  ඛනිජ තෙල් යටිතල පහසුකම් විනාශ කිරීම ඉරානය දුර්වල කිරීමෙන් නොනැවතී ගෝලීය බලශක්ති කම්පනයක් අවුලුවාලීමට හේතුවනවා ඇත. එම විනාශය සැපයුම් දාම, මූල්‍ය වෙළඳපොළ සහ දේශීය ආර්ථිකයන් හරහා රැළි පිට රැළි නැගෙනු ඇත. කාර්ග් දූපතට ප්‍රහාර එල්ල වන අවස්ථාව වන විටත් තෙල් මිල ඉහළ යමින් තිබුණි.කාර්ග් දූපතේ සිදුවන සම්පූර්ණ විනාශය ඉරානය අර්බුදකාරී භූමියට යැවිය හැකි නමුත් ඒ අර්බුදය ඉරානයේ දේශසීමා වලින් නතර වන්නේ නැත.

ප්‍රතිලෝම උගුල

පැන නැගී ඇති තත්වය තුළ ඇති ප්‍රධාන කරුණ, අඩුවෙන්ම කතා කරන කරුණ බවට පත්වී තිබේ. එනම් බල ප්‍රතිලෝම උගුල තුළට කොටුවෙමින් පවතී.

එය පහත දැක්වෙන ආකාරයට ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබේ.

•එක් ජාතියකට පමණක් නොව සමස්ථ ලෝකයටම තීරණාත්මක සම්පතක් අවදානමට ලක්විය හැකි ස්ථානයක සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත.

• බලවත් හමුදාවකට එම තීරනාත්මක සම්පත පහසුවෙන් විනාශ කළ හැකිය.

• නමුත් එම විනාශය මගින් ගෝලීය ආර්ථිකයට දැවැන්ත හානියක් සිදු වේ'

• එම හානිය පාරාවලල්ලක් වී ප්‍රහාරකයා වෙත නැවත පැමිණේ.

ඉහත කී කරුණු වලින් නිර්මානය වන අවසාන ප්‍රතිඵලය බලය ස්වයං-සීමාකාරී බව තහවුරු වීම වන්නේය.

“ප්‍රහාරකයාට විනාශ කිරීමේ හැකියාව ඇති නමුත් ප්‍රහාරයෙන් ඇති කරන

විනාශයේ ප්‍රතිවිපාක අවශෝෂණය කර ගැනීමේ හැකියාවක් නැත.”

යුද්ධය දිගටම පවත්වාගෙන යාමේ පිරිවැය

යුද්ධය දිගටම පවත්වාගෙන යාම උපායමාර්ගික ගැටළුවක් පමණක් නොව බරපතල මූල්‍යමය ගැටලුවක් බවටද පත් වන්නේය. කලාපයේ නූතන ගැටුම කුරිරු අසමමිතියකින් අර්ථ දක්වා ඇත:එනම්,

• ඉහළ වියදම් ආරක්ෂක පද්ධති

• අඩු වියදම් ප්‍රහාරාත්මක උපක්‍රම

• අඛණ්ඩ මැදිහත්වීම

සෑම බාධාවක්ම, සෑම ප්‍රතිචාරයක්ම, සෑම උත්සන්න වන ගැටුමක්ම මිලක් දරනු ලබන්නේය.

කාලයත් සමඟ එම වියදම් සම්මුච්චිගත වන්නේ මාතෘකා තුළ නොව, අයවැය, ආර්ථිකයන් සහ දේශපාලන පීඩනය තුළය. ජයග්‍රහණය තවදුරටත් යුධ පිටියේ සාර්ථකත්වය තුළින් පමණක් අර්ථ දැක්වෙන්නේ නැත. එනම් ජයග්‍රහණය යනු තිරසාරභාවය පෙරමුණට ගෙන එනු ලබන කාර්යක් වන්නේය.

1980 දශකයේ සකස් කළ උපාය මාර්ගයක්

අද ඇති වී තිබෙන මෙම ගතිකත්වය අහම්බෙන් මතු වූවක් නොවීය.1980 දශකයේ පැන නැගුණු ඉරාන–ඉරාක යුද්ධයේදී, ඉන්ධන යටිතල පහසුකම්ට එල්ල වූ ආක්‍රමණ මඟින් දැඩි සත්‍යයක් පහදා දුනි. එනම්, සියල්ල එකම ස්ථානයක ඒකාරාශි කිරීම ආරක්ෂාකාරී නොවන බවයි. නමුත් එම අවදානම ඉවත් කිරීම වෙනුවට ඉරානය අවදානම් තත්වයට අනුවර්තනය විය. එලෙසම ඉරානය අවදානම ලීවරයක් බවට පත් කළේය.

සමස්ත ලෝකයම බිඳෙනසුලු නෝඩයක් හෙවත් කාප්ප ගැටයක් මත රඳා පවතී නම්, නෝඩය "විනාශ කිරීමට කරනු ලබන තර්ජනයම" බලයේ ආකාරයක් බවට පත්වේ. කාර්ග් දූපත අනභිභවනීය වීම ඉරානයට අවශ්‍ය නැති නමුත් දූපත ඉරානයට අහිමි කරවීමට සතුරා ගෙවන  මිල ඉතා අධික විය යුතුය.

“කාර්ග් දූපත ආයුධවලින් ආරක්ෂා වන්නේ නැති නමුත් දූපත ඉරානයට අහිමි වීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිවිපාක හේතුවෙන් දූපතට ආරක්ෂාව සැලසේ.”

ගල්ෆ් කලාපයේ සිට ඔබේ මුදල් පසුම්බිය දක්වා

මෙම ගැටුම භූගෝලිය සීමාවන් තුළ පමණක් කොටු වී පවතින්නේ නැත.ඒ වෙනුවට බලශක්ති වෙළඳපොළවල් ඔස්සේ එහි බලපෑම ලෝකය පුරා පැතිරෙනු ඇත.එනම්

• ඉන්ධන මිල ඉහළ යයි

• ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ යයි

• ආහාර මිල ගණන් ඉන්ධන හා ප්‍රවාහන වියදම් වලට අනුලෝමව ගමන් කරයි

• උද්ධමනය පැතිරෙයි

ඒ අනුව "හමුදා තීරණයක් ලෙස ආරම්භ වන දේ ගෘහස්ථ යථාර්ථයක් ලෙස අවසන් වේ" යන කියමන නැවත වරක් සත්‍ය බවට ඔප්පු වේ.ගෑස් බිල්පත්, සිල්ලර භාන්ඩ වල මිළ, පොලී අනුපාත ආදී වූ සියල්ල එකම සමීකරණයේ කොටසක් බවට පත්වේ.

ගැලවී යාමට මාර්ග තුනක් එහෙත් පහසු පිටවීමක් නැත

ගැටුමෙන් පිටව යාමට උපාය මාර්ග තුනක් ඇති නමුදු සෑම උපායමාර්ගික විකල්පයක්ම අවදානමක් දරා සිටියි. එනම් පිටව යාමට තිබෙන මාර්ග,

1. සීමිත ප්‍රහාර දිගටම පවත්වා ගනී.

ප්‍රතිඵලය : තීරණාත්මක ප්‍රතිඵලයක් නැත, අඛණ්ඩව යුද පිරිවැය ඉහළ යයි.

2. ඛණිජ තෙල් යටිතල පහසුකම් විනාශයට පත්වේ.

ප්‍රතිඵලය: මිල කම්පනය, ගෝලීය ආර්ථික බිඳවැටීම

3. කාර්ග් දූපත අත් පත් කර ගැනීම

ප්‍රතිඵලය: දිගුකාලීන මිලිටරි සහ මූල්‍ය බර සමඟ පැහැදිළි විසඳුමක් නොමැත.

පිටව යාමේ විකල්ප වල ප්‍රතිවිපාක සහ විවිධ ආකාර පමණි.

සැබෑ අසමමිතිය

පවතින යුද ගැටුමේ හරයේ මූලය තුල සරල අසමතුලිතතාවයක් පැවතීන්නේය: එනම්,එක් පාර්ශවයක් තීරණාත්මක ජයග්‍රහණයක් ලබාගත යුතු අතර අනෙක් පාර්ශවය දිගටම ඉවසමින් දරාගෙන සිටීම  පමණක් කළ යුතු වේ. එහෙත් ඉවසීම (Endurance ) වඩාත් පහසු හා අඩු වියදම් සහගත වන අතර කාලය ගත විමත් සමඟ, ඒ ඉවසීම ගිනි බලයට (Fire Power) වඩා වැදගත්  සාධකයක් බවට පත් වීම සිදුවේ.

“ශක්තිය සටන් ජය ගනී.විඳ දරාගැනීම ගැටුම් ජය ගනී.”

සැබෑ සංඥා කියවීම

මෙම යුද්ධයේදී, වැදගත්ම දර්ශක සැමවිටම මිලිටරිමය නොවනවා මෙන්ම ඒවා ආර්ථිකමය වේ. එනම්,

• ඛණිජ තෙල් ප්‍රවාහන නාවික යාත්‍රා රක්ෂණ වාරික

• ඛණිජ තෙල් සහ ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන වල අනාගත මිලකරණය

• අපනයන පර්යන්ත ක්‍රියාකාරකම්

වෙළඳපොළවල් රාජ්‍යන්ට වඩා වේගයෙන් ප්‍රතිචාර දක්වන අතර ඒවා බොහෝ විට නිල ආඛ්‍යානවලට නොගැලපෙන දේ හෙළි කරනු ලබයි.

දර්පණ බලපෑම

කාර්ග් දූපත උපායමාර්ගික වත්කමකට වඩා වැඩි යමක් වන්නේය. කාර්ග් දූපත එක්තරා ආකරයක කැඩපතකි. එය අන්තර් රඳා පැවැත්මෙන් අර්ථ දක්වා ඇති ලෝකයක බලයේ සීමාවන් පිළිබිඹු කරනු ලබයි. එනම්, ඔබේ විරුද්ධවාදියාට බාධා කිරීම යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ඔබම අස්ථාවර කිරීමයි. එය නව ආකාරයේ යුධ පිටියක් හෙළි කරයි. එනම්, යුධ පිටිය ආයුධ මගින් පමණක් නොව, වෙළඳපොළවල්, භූගෝලය සහ පිරිවැය අනුවද හැඩගස්වා ඇත.

අවසාන වචනය

අවසානයේ, පවතින තත්වය පැහැදිලි මෙන්ම අසහනකාරී පාඩමකි. එනම්, මෙම ගැටුමේදි වැඩිම ශක්තිය සහිත පාර්ශවයම වඩාත් සීමා වන පාර්ශවය බවට  විය හැක. එයට හේතුව වන්නේ, මෙවැනි තත්වයකදී ප්‍රහාර එල්ල කරන්නට හැකි වීමත්, යුද්ධය ජයගැනීමට හැකි වීමත් යන කාරණා එකම කාරණයක් නොවන හෙයිනි.

මහාචාර්ය ජියැං සුඕකින් යනු චීන-කැනඩා අධ්‍යාපනඥයෙක්, ලේඛකයෙක්, ඉතිහාසඥයෙක් සහ භූ දේශපාලනික විචාරකයෙකු ලෙස කටයුතු කරන්නෙකි. අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ ඔහුගේ කටයුතු සහ ඉතිහාසය, උපායමාර්ග සහ ගෝලීය දේශපාලනය පිළිබඳ ඔහුගේ ජනප්‍රිය මාර්ගගත දේශන හේතුවෙන් ලෝක ප්‍රසිද්ධ වූ බුද්ධිමතෙකි.

මහාචාර්ය ජියැං සුඕකින්ගේ අන්තර් ජාල දේශනයක් ඇසුරෙන් සකස් කළේ ජීවන්ත ජයතිස්ස