ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්ම සහ ස්වෛරීත්වය වෙනුවෙන් ඉරානයේ දශක හතරක ආයෝජනය..

Mar 4, 2026 at 07:16 AM

|

Lanka Leader

දශක ගණනාවක් තිස්සේ, ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර සබඳතා ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින්ගේ ප්‍රධාන අවධානයට ලක් නොවී පැවතිණි. බොහෝ විට, එය ආසියාවේ විශාල බලවතුන් සමඟ ටෙහෙරානය ගොඩනඟාගත් සම්බන්ධතා අතර සැඟවී තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, 1990 දශකයේ සිට වර්තමානය (2026 පෙබරවාරි 28 ) දක්වා වූ ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා පිළිබඳ පුළුල් විමර්ශනයකින් හෙළි වන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සහ ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා මෙම හවුල්කාරිත්වය ඉතා තීරණාත්මක වූ බවයි.

කෝටි ගණන් ඇමරිකානු ඩොලර් වටිනා ජල විදුලි ව්‍යාපෘති සඳහා මූල්‍ය ආධාර සැපයීමේ සිට, සිවිල් යුද්ධ සමයේදී රහසිගතව ගුවන් යානා මිලදී ගැනීම සඳහා ණය පහසුකම් සැපයීම දක්වා, ඉරානය කොළඹට විශ්වාසවන්ත සහකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කර ඇත. 2026 වසරේ මුල් භාගයේදී නව ආරක්ෂක සහයෝගීතා ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමත් සමඟ, මෙම ඓතිහාසික සන්ධානය තවදුරටත් ශක්තිමත් වන බව පෙනේ.

යටිතල පහසුකම් සහ බලශක්තිය: දෘශ්‍යමාන සහයෝගීතාව

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉරාන ආයෝජන අතරින් මූලික ස්ථානයක් හිමි වන්නේ බලශක්ති අංශයටයි. මෙම සහයෝගීතාවයේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සංකේතය වන්නේ මධ්‍යම පළාතේ ඉදිකරන ලද *ඌමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය*යි. මෙම ව්‍යාපෘතිය ජල සම්පාදනය සහ මෙගාවොට් 120ක ජල විදුලි උත්පාදනය යන අරමුණු දෙකම ඉටු කරයි.

2010 දී එකඟතාවයට පැමිණි මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා, ඉරානය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 450–500 අතර සංවර්ධන ණයක් ලබා දුන්නේය. ජාත්‍යන්තර සම්බාධක සහ ඉදිකිරීම් අභියෝග හේතුවෙන් වසර ගණනාවක් ප්‍රමාද වීමෙන් අනතුරුව, මෙම ව්‍යාපෘතිය 2024 අප්‍රේල් මාසයේදී ඉරාන ජනාධිපති ඉබ්‍රාහිම් රයිසි මහතා විසින් නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී.

ශ්‍රී ලංකාවට මෙය ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට සිදු කළ තීරණාත්මක එකතු කිරීමක් වන අතර, ගොවීන් සඳහා වැඩිදියුණු කළ වාරිමාර්ග පහසුකම් ද සපයයි. ඉරානයට එය ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වෛරීත්වය සඳහා කළ දිගුකාලීන ආයෝජනයක ප්‍රබල සංකේතයක් ලෙස පවතී.

කෙසේ වෙතත්, මෙම යටිතල පහසුකම් සහාය 1990 සහ 2000 දශක දක්වා දිව යයි. එම කාලයේදී ඉරාන ආයෝජන ශ්‍රී ලංකාවේ තෙල් පිරිපහදු පහසුකම් නවීකරණය කිරීම සඳහා යොමු විය. ප්‍රාදේශීය විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, එම ආයෝජන හේතුවෙන් තෙල් නිෂ්පාදන ධාරිතාව සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගියේය. එසේම, අගනුවරින් පිටත ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල විදුලිබලකරණ ව්‍යාපෘති සඳහා ද ඉරානය මූල්‍ය සහාය ලබා දුන්නේය.

නිහඬ ආරක්ෂකයා: සිවිල් යුද්ධ සමයේ හමුදා සහාය

ඉරාන ආධාරයේ වඩාත් වැදගත්, නමුත් අවම වශයෙන් සාකච්ඡාවට ලක් වූ අංගය වන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධ සමයේදී (එල්ටීටීඊයට එරෙහිව) ලැබුණු සහායයි.

බටහිර රටවල් ආයුධ සම්බාධක පැනවීමෙන් හෝ හමුදා උපකරණ සැපයීමට පසුබට වූ අවස්ථාවලදී, කොළඹට අනපේක්ෂිත සගයෙකු ලෙස ටෙහෙරානය ඉදිරිපත් විය. 2000 දශකයේදී, එල්ටීටීඊ ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ඉලෙක්ට්‍රොනික මුර සංචාරක ගුවන් යානා සහ ඩ්‍රෝන් යානා හදිසි අවශ්‍යතාවක් වූ අවස්ථාවේ, ඉරානය ණය පහසුකම් සපයා ඇතැයි හිටපු ශ්‍රී ලාංකික නිලධාරීන් ප්‍රකාශ කර ඇත.

මෙම සහාය මූල්‍යකරණයෙන් පමණක් සීමා නොවීය. ශ්‍රී ලාංකික හමුදා නිලධාරීන්ට විශේෂිත පුහුණුවක් ලබා දීම සඳහා ඉරානයේ පුහුණු වැඩසටහන්වලට සහභාගී වීමට අවස්ථාව ද ලබා දී ඇත. ගැටුම අවසන් වීමෙන් පසු වසරවලදී, ශ්‍රී ලාංකික රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් ප්‍රසිද්ධියේ කෘතඥතාව පළ කරමින්, “වෙනත් රටවල් අපට පිටුපාද්දී පවා, ඉරානය අපව අත් නොහැරියේය” යනුවෙන් සඳහන් කර ඇත.

මෙම හමුදා සහයෝගීතාවය ඉතිහාසයට පමණක් සීමා වූ එකක් නොවේ. 2026 පෙබරවාරි 24 වන දින, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉරාන තානාපතිවරයා ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂක ලේකම්වරයා හමු වී, උපකරණ සැපයුම, ඒකාබද්ධ පුහුණු වැඩසටහන් සහ අත්දැකීම් හුවමාරුව සම්බන්ධයෙන් සහයෝගීතාවය තවදුරටත් ගැඹුරු කිරීමට සූදානම් බව තහවුරු කර ඇත.

නව්‍ය ආර්ථිකය: තේ වෙනුවට තෙල් හුවමාරුව

ජාත්‍යන්තර බැංකු සම්බාධක හමුවේ පවා ආර්ථික සබඳතා පවත්වා ගැනීමට දෙරට නිර්මාණාත්මක විසඳුම් සොයාගත්හ. 2012 වසරේ සිට පැවති ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 250ක තෙල් ණය සාම්ප්‍රදායික බැංකු ක්‍රම මගින් ගෙවීමට අපහසු වූ අවස්ථාවේ, දෙරට භාණ්ඩ හුවමාරු ක්‍රමයකට එකඟ විය.

2021 දෙසැම්බරයේදී එකඟතාවයට පැමිණ, 2023 ජූලි මාසයේදී ක්‍රියාත්මක වීම ආරම්භ කළ මෙම ක්‍රමය යටතේ, අමු තෙල් සඳහා මුදල් ගෙවීම වෙනුවට, ශ්‍රී ලංකාව උසස් තත්ත්වයේ ලංකා තේ ඉරානයට අපනයනය කිරීම ආරම්භ කළේය.

මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ දැඩි ආර්ථික අර්බුදය අතරතුර විදේශ විනිමය සංචිත ආරක්ෂා කර ගැනීමට උපකාරී වූ අතර, ඉරානයට ද තම හිමිකම්වලට වටිනා භාණ්ඩයක් ලෙස ප්‍රතිලාභ ලබා ගැනීමට හැකි විය.

- යූ. එච්. හයිදර් අලි