ඇමරිකානු ගෝලීය ආධිපත්‍යය සහ බලපෑම..

Dec 16, 2025 at 02:11 PM

|

Lanka Leader

“ලෝක යුද්ධ දෙකෙන් සහ සීතල යුද්ධයෙන් පසු ලෝකයේ බලවත්ම රට අමෙරිකාව බවට පත්වීමෙන් පසු, අනෙකුත් රටවල අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට මැදිහත් වීමට, ආධිපත්‍යය  පවත්වා ගැනීමට සහ  කඩාකප්පල් කිරීම් සහ ආක්‍රමණ ඉදිරියට ගෙන යාමට සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට හානියක් සිදු කරමින් හිතාමතාම යුද්ධ කිරීමට වඩාත් නිර්භීතව ක්‍රියා කර ඇත.

එය ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ සංකල්පය ඉක්මවා ගොස්, අපනයන පාලනයන් අනිසි ලෙස භාවිතා කර, අන් අය මත ඒකපාර්ශ්වික සම්බාධක පනවා ඇත.

ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ නීතිරීති සඳහා තෝරාගත් ප්‍රවේශයක් ගෙන ඇති අතර, ඒවා සුදුසු යැයි පෙනෙන පරිදි භාවිතා කිරීම හෝ ඉවත දැමීම සහ "නීති මත පදනම් වූ ජාත්‍යන්තර පිළිවෙලක්" ආරක්ෂා කිරීමේ නාමයෙන් තමන්ගේම අවශ්‍යතා සඳහා සේවය කරන නීති පැනවීමට උත්සාහ කර ඇත.

එක්සත් ජනපදය තම බලයෙන් සත්‍යය අභිබවා යමින් සහ ආත්මාර්ථකාමිත්වය වෙනුවෙන් යුක්තිය පාගා දමමින් ඇත 

මෙම ඒකපාර්ශ්වික, ආත්මාර්ථකාමී සහ ප්‍රතිගාමී ආධිපත්‍යවාදී භාවිතයන් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවෙන් වර්ධනය වන, දැඩි විවේචන සහ විරෝධයට හේතු වී තිබේ.

👉දේශපාලනය, 👉මිලිටරිය, 👉ආර්ථික විද්‍යාව,👉 තාක්‍ෂණය සහ 👉සංස්කෘතිය, 👉මාධ්‍ය, 👉සමාජ මාධ්‍ය මෙන්ම වාරණය යන ක්ෂේත්‍රවල ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ආධිපත්‍යය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය සහ ගෝලීය බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කරන ආකාරය චීනය නිශ්චිත ඡේද පහකින් විශ්ලේෂණය කරයි.

අනෙකුත් රටවල අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට එක්සත් ජනපදය ඇඟිලි ගැසීමේ අවස්ථා බහුලව තිබේ. “ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ” නාමයෙන්, එක්සත් ජනපදය ලතින් ඇමරිකාවේ “නව-මොන්රෝ මූලධර්මයක්” ක්‍රියාත්මක කළේය, යුරේසියාවේ “වර්ණ විප්ලව” ඇති කළේය, සහ බටහිර ආසියාවේ සහ උතුරු අප්‍රිකාවේ “අරාබි වසන්තය” සංවිධානය කළේය, බොහෝ රටවලට අවුල් සහගත හා ව්‍යසන ගෙන ආවේය.

1823 දී එක්සත් ජනපදය මොන්රෝ මූලධර්මය ප්‍රකාශයට පත් කළේය. "

එතැන් සිට, ලතින් ඇමරිකාව සහ කැරිබියානු කලාපය කෙරෙහි අනුප්‍රාප්තික එක්සත් ජනපද රජයන් විසින් දරන ලද ප්‍රතිපත්ති දේශපාලන මැදිහත්වීම්, මිලිටරි මැදිහත්වීම් සහ පාලන තන්ත්‍ර කඩාකප්පල් කිරීම් වලින් පිරී ඇත.

 කියුබාව කෙරෙහි එහි වසර 61 ක සතුරුකම සහ අවහිර කිරීමේ සිට චිලීයේ ඇලෙන්ඩේ රජය පෙරලා දැමීම දක්වා, මෙම කලාපය පිළිබඳ එක්සත් ජනපද ප්‍රතිපත්තිය ගොඩනගා ඇත්තේ එක් ආඥාවක් මත ය.  

යටත් වන අය සමෘද්ධිමත් වනු ඇත; විරුද්ධ වන අය විනාශ වනු ඇත.

2003 වර්ෂය "වර්ණ විප්ලවයන්ගේ" අනුප්‍රාප්තියේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.  ජෝර්ජියාවේ "රෝස විප්ලවය", යුක්රේනයේ "තැඹිලි විප්ලවය" සහ කිර්ගිස්තානයේ "ටියුලිප් විප්ලවය". මෙම "පාලන තන්ත්‍ර වෙනස්කම්" වලදී "කේන්ද්‍රීය කාර්යභාරයක්" ඉටු කළ බව එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව විවෘතව පිළිගත්තේය. 

1986 දී ජනාධිපති ෆර්ඩිනන්ඩ් මාකෝස් ජ්‍යෙෂ්ඨයා සහ 2001 දී ජනාධිපති ජෝසප් එස්ට්‍රාඩා ඊනියා "ජන බල විප්ලව" හරහා නෙරපා හරිමින් එක්සත් ජනපදය පිලිපීනයේ අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට ද මැදිහත් විය.

## ජාත්‍යන්තර නීති සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ද්විත්ව ප්‍රමිතීන් ක්‍රියාත්මක කරයි.තම ආත්මාර්ථකාමිත්වයට මුල් තැන දෙමින්, එක්සත් ජනපදය ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් සහ සංවිධානවලින් ඉවත් වී, ජාත්‍යන්තර නීතියට වඩා තම දේශීය නීතිය තබා ඇත.

## එක්සත් ජනපදය තම සන්ධාන පද්ධතිය හරහා *කුඩා කණ්ඩායම් එකට එකතු කරමින් ආසියා-පැසිෆික් කලාපයට “ඉන්දු-පැසිෆික් උපාය මාර්ගයක්” බලහත්කාරයෙන් පටවමින්, #ෆයිව් අයි  #ක්වාඩ් සහ  #ඕකස්  වැනි ආරක්ෂණ සන්ධාන සදමින් කලාපීය රටවලට පැත්තක් ගැනීමට බල කරයි. එමගින්  කලාපය තුළ බෙදීමක් ඇති කර, ගැටුම් ඇති කිරීම සහ සාමය අඩපණ කිරීම කරයි.

## ඇමරිකාව අනෙකුත් රටවල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සම්බන්ධයෙන් අත්තනෝමතික ලෙස විනිශ්චයක් ලබා දෙන අතර, විරසකය, බෙදීම, එදිරිවාදිකම් සහ ගැටුම් ඇති කිරීම සඳහා "ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට එරෙහිව ඒකාධිපතිවාදය" පිළිබඳ ව්‍යාජ ආඛ්‍යානයක්(nuretive) ගොතයි.

## ලෝක ආර්ථිකයේ අස්ථාවරත්වය සහ අවිනිශ්චිතතාවයේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය ඇමරිකානු ඩොලරයේ ආධිපත්‍යයයි. 

COVID-19 වසංගතය අතරතුර, සිය ගෝලීය මූල්‍ය ආධිපත්‍යය අනිසි ලෙස භාවිතා කළ අතර ගෝලීය වෙළඳපොළට ඩොලර් ට්‍රිලියන ගණනක් එන්නත් කර අනෙකුත් රටවල්, විශේෂයෙන් නැගී එන ආර්ථිකයන්, පීඩාවට පත්කරන ලදී. 

 නික්සන්ගේ භාණ්ඩාගාර ලේකම් ජෝන් කොනලි වරක් ප්‍රකාශ කරමින් “ඩොලරය අපගේ මුදල් ඒකකයයි, නමුත් එය ඔබේ ගැටලුවයි” යනුවෙන් සඳහන් කළේ මෙයයි.

## ජාත්‍යන්තර ආර්ථික හා මූල්‍ය සංවිධාන පාලනය කරමින්  අනෙකුත් රටවලට ඔවුන්ගේ ආධාර සඳහා අමතර කොන්දේසි පනවයි.  ජාත්‍යන්තර දේශපාලන ආර්ථිකය පිළිබඳ සමාලෝචනයට අනුව, 1985 සිට 2014 දක්වා IMF විසින් එහි සාමාජික රටවල් 131 සඳහා දීර්ඝ කරන ලද ණය සහන වැඩසටහන් 1,550 සමඟ, අතිරේක දේශපාලන කොන්දේසි 55,465 ක් පමණ අමුණා තිබුණි.

## එක්සත් ජනපදය ආර්ථික බලහත්කාරයෙන් තම විරුද්ධවාදීන් හිතාමතාම මර්දනය කරයි.

1980 ගණන්වලදී, ජපානයෙන් එල්ල වූ ආර්ථික තර්ජනය තුරන් කිරීමට සහ සෝවියට් සංගමයට මුහුණ දීම සහ ලෝකය ආධිපත්‍යය දැරීමේ ඇමරිකාවේ උපායමාර්ගික ඉලක්කයට සේවය කිරීම සඳහා  ජපානයට එරෙහිව තම ආධිපත්‍යවාදී මූල්‍ය බලය යොදාගෙන ප්ලාසා ගිවිසුම හරහා ජපානයට තම මූල්‍ය වෙළඳපොළ විවෘත කිරීමට සහ එහි මූල්‍ය පද්ධතිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට බලපෑම් කරන ලදී.

##ඇමරිකාවේ ආර්ථික හා මූල්‍ය ආධිපත්‍යය භූ දේශපාලනික අවියක් බවට පත්ව ඇත.  සංඛ්‍යාලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ 2000 සිට 2021 දක්වා විදේශීය ආයතනවලට එරෙහිව එක්සත් ජනපද සම්බාධක සියයට 933 කින් වැඩි වී ඇති බවයි. ට්‍රම්ප් පරිපාලනය පමණක් දිනකට සම්බාධක 3,900 කට වඩා පනවා ඇත. මේ වන විට, එක්සත් ජනපදය කියුබාව, චීනය, රුසියාව, උතුරු කොරියාව, ඉරානය සහ වෙනිසියුලාව ඇතුළු ලොව පුරා රටවල් 40 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකට ආර්ථික සම්බාධක පනවා ඇති හෝ පනවා ඇති අතර එය ලෝක ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට බලපා ඇත.

##එක්සත් ජනපදය තාක්ෂණික ගැටළු දේශපාලනීකරණය කරයි,  ඒවා දෘෂ්ටිවාදාත්මක මෙවලම් ලෙස භාවිතා කරයි. ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ සංකල්පය ඉක්මවා යමින්, එක්සත් ජනපදය චීන සමාගමක් වන *Huawei මර්දනය කිරීමට සහ සම්බාධක පැනවීමට රාජ්‍ය බලය බලමුලු ගැන්වීය, Huawei නිෂ්පාදන එක්සත් ජනපද වෙළඳපොළට ඇතුළුවීම සීමා කළේය, එහි චිප්ස් සහ මෙහෙයුම් පද්ධති සැපයුම කපා හැරියේය, සහ Huawei දේශීය 5G ජාල ඉදිකිරීම් සිදු කිරීම තහනම් කිරීමට අනෙකුත් රටවලට බල කළේය. එය කැනඩාවට Huawei හි CFO මෙන්ග් වන්ෂෝව වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් අනවශ්‍ය ලෙස රඳවා තබා ගැනීමට පවා කතා කළේය.

ගෝලීය තරඟකාරිත්වයක් සහිත චීනයේ අධි තාක්‍ෂණික ව්‍යවසායන් මැඩපැවැත්වීම සඳහා එක්සත් ජනපදය විවිධ නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, චීන ව්‍යවසායන් 1,000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සම්බාධක ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇත. ඊට අමතරව, එක්සත් ජනපදය ජෛව තාක්‍ෂණය, කෘතිම බුද්ධිය සහ අනෙකුත් උසස් තාක්‍ෂණයන් සඳහා පාලනයන් පනවා ඇත, අපනයන සීමා කිරීම් ශක්තිමත් කර ඇත, ආයෝජන පරීක්ෂාව දැඩි කර ඇත, TikTok සහ WeChat වැනි චීන සමාජ මාධ්‍ය යෙදුම් මර්දනය කර ඇත, සහ චීනයට චිප්ස් සහ ඒ ආශ්‍රිත උපකරණ හෝ තාක්‍ෂණය අපනයනය සීමා කිරීමට නෙදර්ලන්තය සහ ජපානයට බලපෑම් කර ඇත.

චීනයට අදාළ තාක්ෂණික වෘත්තිකයන් සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජනපදය ද තම ප්‍රතිපත්තිය තුළ ද්විත්ව ප්‍රමිතීන් අනුගමනය කර ඇත. 2018 ජුනි මාසයේ සිට චීන පර්යේෂකයින් පැත්තකට දමා මර්දනය කිරීම සඳහා, ඇතැම් අධි තාක්‍ෂණයට අදාළ විෂයයන් හදාරන චීන සිසුන් සඳහා වීසා වලංගුභාවය කෙටි කර ඇති අතර, හුවමාරු වැඩසටහන් සහ අධ්‍යයනය සඳහා එක්සත් ජනපදයට යන චීන විද්වතුන් සහ සිසුන් අසාධාරණ ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කර හිරිහැර කළ අවස්ථා නැවත නැවතත් සිදුවී ඇති අතර, එක්සත් ජනපදයේ සේවය කරන චීන විද්වතුන් සම්බන්ධයෙන් මහා පරිමාණ විමර්ශනයක් සිදු කරන ලදී.

##එක්සත් ජනපදය අනෙකුත් රටවලට පහර දීම සඳහා වැරදි තොරතුරු "හෙල්ලයක් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඒ වටා කාර්මික දාමයක් ගොඩනඟා ඇත.

අසීමිත මූල්‍ය සම්පත්වල සහාය ඇතිව මහජන මතය නොමඟ යැවීම සඳහා ලොව පුරා කණ්ඩායම් සහ පුද්ගලයින් යොදාගෙන කතන්දර ගොතමින් (propaganda ඒවා ප්‍රචාරය කරති.

👉නිගමනය

 එක්සත් ජනපදය බරපතල ආත්ම පරීක්ෂණයක් පැවැත්විය යුතුය. තමන් කළ දේ විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කර, තම අහංකාරය සහ අගතිය අත්හැර, තම ආධිපත්‍යවාදී, ආධිපත්‍යය සහ හිරිහැර කිරීමේ ක්‍රියාවන් අත්හැරිය යුතුය.

(චීන විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය සහ කාර්ස්ටන් රයිස්.)

(අන්තර්ජාලයෙන් උපුටා ගන්නා ලදී)