නේපාල ගැටුමේ නොකී කතාව: තරුණ කළහය පිටුපස එන්ජීඕ නූල් සූත්තර?
අදින්(12)සතියකට පමණ පෙර, කත්මණ්ඩු හි ජීවත් වන නේපාලයේ ලලිත්පූර් දිස්ත්රික්කයේ ජන්ම ලාභය ලැබූ හෝටල් කළමනාකරණ ශිෂ්යයෙකු වන බික්රම් පෝඩෙල්ගේ සමාජ මාධ්ය කාලරේඛා සහ බහුමාධ්ය පණිවිඩ යෙදුම් විරෝධතා ඇමතුම් වලින් පිරී යාමට පටන් ගත්තේය. ලැබුණු පණිවිඩ සෘජු පැහැදිලි හදිසි පණිවිඩ විය. වීදි බසින්න! සමාජ මාධ්ය අඩවි තහනම් කිරීමට රජය ගන්නා උත්සාහයට විරුද්ධ වන්න! සහ ඔබේ කෝපය සටහන් කරන්න!
ඒ අනුව, සඳුදා(සැප්තැම්බර් 8) පැවැත්වීමට නියමිත විරෝධතාවට සම්බන්ධ විය යුතුද යන්න සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි හැඟීමක් ඔහු තුළ නොතිබුණු බව ඔහු දැන් පිළිගනු ල්බයි. නමුත් ලැබෙන පණිවිඩ ලැව් ගින්නක් මෙන් පැතිර යද්දී ඔහුගේ මිතුරන් බලධාරීන් කරන දූෂණය හෙළි කරන වීඩියෝවෙන් වීඩියෝව යොමු කළ විට, ඔහුට සම්බන්ධ වීම හැර වෙනත් විකල්පයක් නොමැති බව ඔහුට හැඟී ගියේය.
බොහෝ දුරට යෞවනයන් සහ වයස විසි ගණන්වල සිටි අය විසින් මෙහෙයවන ලද විරෝධතා, සමාජ මාධ්ය ජාලා මෙහෙයවනු ලබන සමාගම් නේපාලයේ ඔවුන්ගේ ලියාපදිංචි කිරීම ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසු ෆේස්බුක්, ඉන්ස්ටග්රෑම්, යූ ටියුබ් සහ එක්ස් ඇතුළු මාර්ගගත මාධ්ය ජාලා වේදිකා 26 ක් සඳහා නේපාල රජය විසින් පනවා ඇති දැඩි තහනමට ප්රතිචාර වශයෙන් පුපුරා ගියේය. පැය 48ක් ඇතුළත කළ එළි බැස්සවූ විරෝධතාවය වසර ගණනාවකට පසු නේපාලයේදී දකින්නට ලැබුණු විශාලතම විරෝධතාවයක් බවට පත් වූ අතර, විරෝධතාවය ආරම්භ වී දෙවෙනි දිනය වූ සැප්තැම්බර් 09 වන අඟහරුවාදා අගමැති කේ.පී. ෂර්මා ඔලිට ඉල්ලා අස්වන ලෙස බල කෙරුණි.
අද වන විට හමුදාව ඵලදායී ලෙස පාලනය සියතට ගෙන තිබේ. සැප්තැම්බර් 10 වන බදාදා, විරෝධතාකරුවන්ගේ නියෝජිතයින් අන්තර්කාලීන නායකත්වය සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කිරීම සඳහා නේපාල හමුදා ප්රධානී අශෝක්රාජ් සිග්ඩෙල් හමුවිය. විරෝධතාකරුවන් හිටපු අගවිනිසුරු සුෂිලා කාර්කි අන්තර්කාලීන අගමැති ධුරය සඳහා ඔවුන්ගේ එකම අපේක්ෂකයා ලෙස යෝජනා කර ඇත.
බික්රම් පවසන්නේ විරෝධතා කිසි විටෙකත් සමාජ මාධ්ය තහනම පිළිබඳව පමණක් අරමුණු කරගෙන සිදු නොවූ බවයි. ඒවා බලය, වගවීම සහ ගෞරවය සම්බන්ධයෙන් විය. “සමාජ මාධ්ය තහනම් කිරීම අපව නිහඬ කරනු ඇතැයි රජය සිතූ නිසා මට එයට සම්බන්ධ වීමට හේතු සැපයූවා.” බික්රම් සිහිපත් කළේය. “මේ පරම්පරාව බොහෝ දේ දන්නා බව ඔවුන් අමතක කළා. ඔවුන් කොතරම් දූෂණයක් කරනවාද, ඔවුන් ජාතිය කොල්ලකන ආකාරය සහ එය සැඟවීමට ඔවුන්ට අවශ්ය ආකාරය අපි දන්නවා. අපට නිහඬව සිටිය නොහැකියි.”
මුලින් තවත් මාර්ගගත අතත්ය ව්යාපාරයක් ලෙස පෙනුණු මෙම විරෝධතා ඇමතුම තම රටේ නායකත්වය වෙනස් කරන මහජන ව්යාපාරයක් බවට පත්වනු ඇතැයි බික්රම් කිසි විටෙකත් සිතුවේ නැත.
“වෙනස ගැන මම සතුටු වෙනවා,” බික්රම් දුරකථනයෙන් මෘදු ලෙස පවසයි. “නමුත් සන්නද්ධ හමුදා අතින් මියගිය අය ගැන මට වඩාත් කණගාටුයි. මම ඔවුන් ගැන සහ රෝහල්වල තවමත් ජීවිත වෙනුවෙන් සටන් කරන අය ගැන සිතමින් සිටිනවා. සාමකාමී විරෝධතාවයට වෙඩි උණ්ඩවලට මුහුණ දීමට සිදුවේ යැයි අපි කිසි විටෙකත් සිතුවේ නැහැ.”
ලේ වැගිරීම සියැසින් දුටු අය අතර කත්මණ්දු හි ඉහළම අවන්හලක පිළිගැනීමේ නිලධාරිනියක් වන 26 හැවිරිදි ඉෂිතා ශ්රෙෂ්තා ද වූවාය. සඳුදා(8) රැලියට එක් වූ ඇය, ඇගේ ඇස් ඉදිරිපිටම වෙඩි තබනු දැකීම කිසි විටෙකත් අපේක්ෂා නොකළාය.
“අපි තරමක් ඈතින් සිටියදී හදිසියේම මිනිසුන් සෑම දිශාවකටම දුවන්නට පටන් ගත්තා.” ඇය සිහිපත් කරයි. “විරෝධතාවය සම්පූර්ණයෙන්ම සාමකාමී විය, නමුත් පසුව සමහර විරෝධතාකරුවන් හිතාමතාම හමුදාව උසිගැන්වූ බවක් පෙනෙන්නට තිබුණා. හදිසියේම මම දුටුවේ මිනිසුන් පපුවෙන් අධික ලෙස ලේ ගලන කුඩා පිරිමි ළමයෙකු රැගෙන යන ආකාරයයි. එය සිදුවන බව මට විශ්වාස කරන්න අපහසු වුණා.”
විරෝධතා ඉක්මනින් ප්රචණ්ඩකාරී බවට විය. විරෝධතාකරුවන් පාර්ලිමේන්තුවට කඩා වැදී රජයේ ගොඩනැගිලි විනාශ කර නිලධාරීන්ට සහ දේශපාලනඥයන්ට පහර දුන්හ. අඟහරුවාදා(09) පුද්ගලයින් 19 දෙනෙකු මිය ගියහ. බදාදා (10)වන විට මරණ සංඛ්යාව 30 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබූ බව නේපාලයේ සෞඛ්ය හා ජනගහන අමාත්යාංශය පවසයි. ඒ දින දෙක තුළ 1,000 කට අධික පිරිසක් තුවාල ලැබූහ.
පරම්පරාවක බලය
දුරකථන සහ යෙදුම් හරහා ලෝකයට සම්බන්ධ වී හැදී වැඩුණු තරුණ නේපාල ජාතිකයින් විසින් විරෝධතා මෙහෙයවන ලදී. ඔවුන්ට, සමාජ මාධ්ය තහනම තාක්ෂණික අපහසුතාවයක් පමණක් නොව, ඔවුන්ගේ නිදහසට සහ සංවිධානය වීමේ හැකියාවට එල්ල කළ සෘජු ප්රහාරයක් විය.
“අපි රැකියා විරහිත පුරවැසියන් විය හැකි නමුත්, අපට බලපෑම් කිරීමට සමාජ මාධ්යවල බලය තිබෙනවා.” ඉෂිතා පවසයි. “තත්පර කිහිපයකින් රට පුරා සිටින අපගේ සහෝදර සහෝදරියන් වෙත ළඟා විය හැකියි. එය අපගේ ආයුධයයි.”
1997 වර්ෂය සහ 2012 වර්ෂය අතර උපත ලැබූ පරම්පරාවට උපහාරයක් ලෙස මාධ්ය මෙම නොසන්සුන්තාව “Gen Z” විරෝධතාවයක් ලෙස හැඳින්වීය. නමුත් මෙම නම “Gen-Z Nepal” යන ෆේස්බුක් කණ්ඩායමට ද සම්බන්ධ විය හැකි අතර, එම කණ්ඩායම පෙළපාලි සඳහා විවෘත ඇමතුම් පළ කරන ලදී. “Gen Z විරෝධතාවයට සූදානම් වන්න. එකමුතුවට ඕනෑම දෙයක් වෙනස් කළ හැකියි. අපි යමු..,” සැප්තැම්බර් 7 වන දින තැබූ සටහනක් මගින් ප්රකාශ කළේය.
ඉෂිතාට, විරෝධතා දැක්වීමේ තීරණය ද පැමිණියේ මාස ගණනාවක් නිහඬව රජයට එරෙහිව විරෝධතා ඇවිස්සීමෙන් පසුවය. “මම ටික්ටොක්, ඉන්ස්ටග්රෑම් රීල්ස් නරඹමින් සිටියා - දේශපාලනඥයන්ගේ සුඛෝපභෝගී ජීවන රටාවන් හෙළි කරන අය. ඔවුන්ගේ මන්දිර, ඔවුන්ගේ මෝටර් රථ, ඔවුන්ගේ මිල අධික ඔරලෝසු, සියල්ල අහිංසක පුරවැසියන්ගෙන් කොල්ල කෑ මුදල් වලින් ගොඩනගා තිබෙනවා. ඔවුන් අපව රැවට්ටුවා. එක් කුඩා ඇමතිවරයෙකු ඉල්ලා අස්වීම ප්රමාණවත් යැයි ඔවුන් සිතුවා. නමුත් අපි තවදුරටත් මෝඩ නැහැ.”
විරෝධතාවයට සති කිහිපයකට පෙර විවිධ සමාජ මාධ්ය වේදිකා හරහා #SaveOurSocialMedia සහ #Nepalprotests, #Nepalbanssocialmedia සහ #GenZprotest වැනි හැෂ් ටැග් ජනප්රිය විය. තරුණයින් සෑම මොහොතක්ම සටහන් කළහ - අහසේ පුපුරා යන කඳුළු ගෑස් ෂෙල් වෙඩි වල සිට රෝහල් වෙත දිව යන ගිලන්රථ දක්වා - ලෝකය බලා සිටින බව සහතික කළහ. පර්සියානු ගල්ෆ්, යුරෝපය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඩයස්පෝරා ප්රජාවන් විරෝධතා තීව්ර කළ අතර ජාත්යන්තර පීඩනයක් ඇති කළහ.
මාධ්ය වාර්තා මගින් නේපාල කැරැල්ලේ ප්රධාන සංවිධායකයෙකු ලෙස Hami Nepal රාජ්ය නොවන සංවිධානය පෙන්වා දී ඇත. 2015 දී අවිධිමත් ලෙස ආරම්භ කර 2020 දී ලියාපදිංචි කරන ලද මෙම රාජ්ය නොවන සංවිධානය , දානපති සුදාන් ගුරුන්ග් විසින් සභාපතිත්වය දරන අතර එහි ආපදා සහන කටයුතු හේතුවෙන් මුලින්ම මහජන අවධානය දිනා ගත්තේය. ඉන්ස්ටග්රෑම් හි, කණ්ඩායම සැප්තැම්බර් 8 වන දින මයිටිගාර් මණ්ඩල හි විරෝධතා සඳහා කැඳවුම් කළ අතර, "විරෝධතා දක්වන්නේ කෙසේද" යන වීඩියෝ උඩුගත කළ අතර, විද්යාල බෑග්, පොත් සහ නිල ඇඳුම් සමඟ සිසුන්ට එක්වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. විරෝධතාකරුවන් "දූෂණයට එරෙහි තරුණයින්" බැනර් රැගෙන ගිය අතර, ඒවා රාජ්ය නොවන සංවිධානයට සම්බන්ධ බව වාර්තා වේ.
පසුව, Hami Nepal ප්රකාශ කළේ සාමය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා හමුදාව සමඟ "සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ" බවත්, ඝෙන් Z නියෝජිතයන් සහ හමුදාව අතර සාකච්ඡා ආරම්භ වන බවත්ය. ආන්දෝලනාත්මක අවි ගනුදෙනුවකට සම්බන්ධ දීපක් භට්ටා වැනි ව්යාපාරිකයන් සහ කළු වෙළඳපොලේ උෂ්ණත්වමාන තුවක්කු අලෙවි කළ බවට චෝදනා කරමින් කොවිඩ්-19 සමයේදී අත්අඩංගුවට ගත් ශැන්කර් සමූහයේ සුලව් අග්රවාල් වැනි අය Hami Nepal වෙත සහාය ලබා දී ඇති බව "The Commune" වාර්තා කළේය. එයට ප්රසිද්ධ අක්ෂි වෛද්යවරයෙකු සහ මැග්සයිසේ සම්මානලාභී වෛද්ය සන්දුක් රූයිට්ගෙන් ද සහාය ලැබී ඇත. මැග්සයිසේ සම්මානය එක්සත් ජනපද බලපෑමට ඓතිහාසික සබඳතා ඇති සම්මානයකි.
අනිසි දේශපාලන ප්රතිවිපාක
කේ.පී. ෂර්මා ඔලිගේ ඉල්ලා අස්වීම නේපාලයේ "සැලුන් දොර" දේශපාලනයේ තවත් පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරයි. මීට පෙර ඒකාධිපති ප්රවණතා පිළිබඳ චෝදනාවලට මුහුණ දී ඇති ඔලි, සංවිධානාත්මක ඩිජිටල් බලය අවතක්සේරු කළේය. සමාජ මාධ්ය ජාලා තහනම් කිරීමෙන් විවේචන නිහඬ කිරීමට ඔහු දැරූ උත්සාහය නාටකාකාර ලෙස අසාර්ථක විය.
දැන්, කත්මණ්දු නුවර බලය සඳහා පොරබැදීමක් දක්නට ලැබේ. ඔලිගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු, සියලු දෙනාගේම ඇස් බැලන් ලෙස හැඳින්වෙන කත්මණ්දු නගරාධිපති බාලේන්ද්ර ෂා වෙත යොමු විය. 35 හැවිරිදි සිවිල් ඉංජිනේරුවෙකු සහ රැප් ගායකයෙකු වන ඔහු 2022 නගරාධිපති තරඟය ස්වාධීන පුද්ගලයෙකු ලෙස ජයග්රහණය කළ අතර, දූෂණ විරෝධී පණිවිඩ යැවීම සහ නිර්භීත පිරිසිදු කිරීමේ ව්යාපාර හරහා තරුණයින් තුළ ප්රමුඛ ප්රතිරූපයක් වර්ධනය කළේය.
35 හැවිරිදි සිවිල් ඉංජිනේරුවෙකු සහ රැප් ගායකයෙකු 2022 නගරාධිපති මැතිවරණය ස්වාධීන අපේක්ෂකයෙකු ලෙස ජයග්රහණය කළ අතර, දූෂණ විරෝධී පණිවිඩ සහ නිර්භීත පිරිසිදු කිරීමේ ව්යාපාර සමඟ තරුණ සහයෝගය ලබා ගත්තේය. සෘජු වැඩ කිරීමේ රටාව සහ ශක්තිමත් වීදි සහයෝගය හේතුවෙන් ප්රසිද්ධියට පත්වූ ෂා, ශිෂ්ය නායකයින් සහ විපක්ෂ සාමාජිකයින් සමඟ සාකච්ඡා ආරම්භ කර ඇත.
මෑතකදී සිරෙන් නිදහස් වූ මතභේදාත්මක දේශපාලනඥයෙකු වන රවී ලැමිචේන් ද ඒ අතර වේ. මැතිවරණයක් පැවැත්වෙන තුරු රට ස්ථාවර කළ හැකි අන්තර්කාලීන රජයක් පිහිටුවීම සඳහා සාකච්ඡා පැවැත්වෙමින් තිබේ.
නේපාල දේශපාලන විශ්ලේෂකයින්ට අනුව විරෝධතාවලින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ බොහෝ විට දේශපාලනික නොවන හෝ අවධානය වෙනතකට යොමු කරන ලද අය ලෙස නොසලකා හරින ලද නේපාලයේ තරුණයින් - තීරණාත්මක බලවේගයක් ලෙස මතුවෙමින් පවතින බවයි. "මෙම ව්යාපාරය නායකයෙකු නොමැති, විමධ්යගත සහ ඩිජිටල් සංවිධානයක් වූවා." එක් විශ්ලේෂකයෙක් පැවසීය. "ඒ නිසාමයි ඇති වූ රැල්ල නැවැත්වීමට නොහැකි වූයේ." ඔහු අවධාරණය කළේය.
ජාතියක් සන්ධිස්ථානයක
කත්මණ්දු නුවර මනෝභාවය තවමත් නොසන්සුන්ය. මියගිය අයගේ අවමංගල්ය කටයුතු රැලි බවට පත්ව ඇත. රෝහල් තුවාලකරුවන්ගෙන් පිරී පවතී. පවුල් ශෝක වන අතරම වගවීම ඉල්ලා සිටී. බ්රහස්පතින්දා(11), නව ප්රචණ්ඩ රැල්ලක් වාර්තා විය. අන්තර්කාලීන අගමැති සහ ප්රමුඛ පෙළේ අපේක්ෂකයින්ගේ නම් කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන් සැකයක් මධ්යයේ විරෝධතාකරුවන් හමුදා මූලස්ථානය අසල ගැටුම් ඇති කර ගත් බව වාර්තා විය.
බික්රම් සහ ඉෂිතා වැනි තවත් දහස් ගණනකට, අගමැතිවරයෙකුගේ ඉල්ලා අස්වීම ප්රමාණවත් නොවේ. ඔවුන්ට අවශ්ය වන්නේ පද්ධතිමය වෙනසක් හෙවත් විනිවිදභාවය, රැකියා සහ ගෞරවය. එම ඉල්ලීම ප්රතිපත්තියක් බවට පරිවර්තනය වේද යන්න තවමත් අවිනිශ්චිතය. "අපි ඉල්ලා අස්වීමට බල කළා," බික්රම් පවසයි. "දැන් අපි අවංකකමට බල කළ යුතුයි. ඒක ඊටත් වඩා අමාරු වෙයි."
ස්වාධීන මාධ්යවේදියෙකු වන සෞරබ් ෂර්මා විසිනි
සෞරබ් ෂර්මා ඉන්දියාවේ සම්මානලාභී නිදහස් මාධ්යවේදියෙකි. ඔහු රොයිටර් වැනි ජාත්යන්තර ප්රවෘත්ටි ආයතන සඳහා ලිපි සම්පාදනය කරනු ලබන්නෙකි.
පරිවර්තනය ජීවන්ත ජයතිස්ස
Protesters spoke, NGOs pulled strings: The untold story of Nepal’s upheaval
සම්බන්ධිත පුවත් | Related News
ප්රධාන පුවත්
ජාතික ජනබලවේගයට ලැබුනේ අතීත ජනතා විමුක්ති පෙරමුණට ලැබී තිබුණු වටිනාකම.. බෙදුම්වාදය පරාජය කිරීම වෙනුවෙන් එදා පෙරට ආ ජවිපෙ අද නෑ.. - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාර
කන්කසන්තුරේ තිස්ස රජමහා විහාරය දෙකට කරමින් මැදින් පාරක්.. අමරපුර නිකායේ දැඩි විරෝධය..
''මේ රටේ ගෝඨාභය මරාදමා හෝ විදේශ මැදිහත් වීමෙන් අන්තර්කාලීන පාලනයක් ගොඩනගන්න හැදුවා.. ආණ්ඩුව පවාදීම් රැසක් මේ වන විට කර අවසන්.." - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාර
සම්බුද්ධ ශාසනයේ ප්රධාන අංගයක් වන පෙරහැර විකාරයක් බව අගමැතිනිය කියන්නේ කොහොමද?.. - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාර
සවුදිය, තුර්කිය සහ පාකිස්ථානය 'නේටෝ' වැනි යුද සංවිධානයකට අවතීර්ණ වෙයි.. 'මක්කා ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක ගිවිසුම' අත්සන් තබයි..
විනිසුරුවන්ගේ විශ්රාම යෑමේ වයස අවුරුදු 67 දක්වා දිගු කිරීමට ජනමත විචාරණයක් අවශ්යයි.. - ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය 2022 වසරේදී තීන්දු කරලා..
22වන ව්යවස්ථා සංශෝධන පනත් කෙටුම්පත ගැසට් කෙරේ..
වර්තමාන අර්බුද හමුවේ නාට්යකරුවන් අපේක්ෂාභංගත්වයට පත්වෙලා.. – නාට්යවේදී අඛිල සපුමල්
ලොවටම සහන සැලසූ චීනයේ ගෝලීය සංවර්ධන මුලපිරුමට වසර 5යි: ගෝලීය දකුණේ අනාගතය වෙනුවෙන් චීනයෙන් නව පොරොන්දුවක්..
බන්ධනාගාර කොමසාරිස් තුෂාර උපුල්දෙණියව අයින් කරන්න ආණ්ඩුවට අවශ්ය වුනා.. ආණ්ඩුව දේශපාලනිකව පොලිසිය මෙහෙයවනවා ද යන්න ගැටළුවක්.. - නීතිඥ සංජීව වීරවික්රම
බෞද්ධ සභ්යත්වයට එරෙහිව දියත්වන ප්රහාර උච්ඡතම ස්ථානයකට පැමිණිලා.. ෂානක්කියන්ලා, සුමන්තිරන්ලාගෙන් බෞද්ධ උරුමය විනාශ කරන්න පුරාවිද්යා දෙපාර්තුමේන්තුවටත් බලපෑම්.. දළදා පෙරහැරේ කරඬුව වඩම්මන ඇතුන්ටත් තහංචි වැටෙන ලකුණු!
මැගසින් බන්ධනාගාරය තුළ නොසන්සුන්තාවක්..
උතුරු-නැගෙනහිර බෞද්ධ උරුමය විනාශ කිරීමට සැලසුම්සහගත ප්රහාරයක්.. පුරාවිද්යා වාර්තා වෙනස් කරන්න දෙමළ මන්ත්රීන්ගෙන් බලපෑම්.. - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාරගෙන් සුවිශේෂී හෙළිදරව්වක්..
පළාත් සභා ඡන්දය ඉක්මනින් පවත්වන්නැයි ඉන්දියාවෙන් දන්වයි..
ඇමරිකානු - ඉරාන යුද්ධය අවසන් ද? - ආචාර්ය ජගත් චන්ද්රවංශගෙන් අනාවරණයක්
'පාස්කු ප්රහාරය ගැන විමර්ශකයින් පත්කරලා තියෙන්නේ කතෝලික පල්ලියෙන්' - අතරමැදි පෙත්සම්කරුවෝ අධිකරණයට කියති..