Xizang ස්වයං පාලන කලාපයේ ආපදාවෙන් මියගිය චීන ජාතිකයන් වෙනුවෙන් දේශහිතෛෂී ජාතික ව්‍යාපාරයේ ශෝකය.. අන්තර් දේශසීමා ආපදා රාමුවක අවශ්‍යතාව පෙන්වා දෙයි..

Aug 31, 2026 at 03:46 PM

|

Lanka Leader

චීනයේ Xizang  ස්වයං පාලන කලාපයේ නේපාල–චීන දේශසීමා ආසන්නයේ මෑතකදී සිදුවූ දරුණු ස්වභාවික ආපදාවෙන් ජීවිත අහිමි වූ සහ අතුරුදන් වූ චීන ජාතිකයන් සම්බන්ධයෙන් දේශහිතෛෂී ජාතික ව්‍යාපාරය සිය බලවත් සංවේගය පළ කර සිටියි. 

එම සංවිධානයේ මහ ලේකම් වෛද්‍ය වසන්ත බණ්ඩාර මහතාගේ අත්සනින් යුතුව ශ්‍රී ලංකාවේ චීන තානාපතිවරයා  වෙත යොමු කළ ලිපියක් මඟින් සඳහන් කරන්නේ, මෙවැනි විපතකදී පවා නේපාලයේ සහන මෙහෙයුම් සඳහා චීනය දැක්වූ මානුෂීය සහයෝගය අගය කරන බවයි.

චීනය සහ දකුණු ආසියාව යා කරන ප්‍රධාන වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් වන ගිරිඔං (Gyirong) වරායට එල්ල වූ බලපෑම පෙන්වා දෙන එම සංවිධානය, හිමාලයානු කලාපයේ පරිසර පද්ධතීන් දේශපාලන දේශසීමා නොහඳුනන බැවින් අන්තර් දේශසීමා ආපදා කළමනාකරණය සහ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් සඳහා කලාපීය නීතිමය රාමුවක් සකස් කිරීමේ අවශ්‍යතාවද අවධාරණය කරයි. 

එමෙන්ම, මෙවැනි ස්වභාවික විපත් දේශපාලනීකරණය කරමින් අසත්‍ය ප්‍රචාර පැතිරවීම හෙළා දකින බවත්, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර පවතින සාම්ප්‍රදායික මිත්‍රත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් කරන බවත් එම ලිපියේ වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ.

අදාළ ලිපිය පහළින්..

2026 අගෝස්තු 31

ගරු තානාපතිතුමා,

අතිගරු Wei Huaxiang මහතා,

චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවේ තානාපති කාර්යාලය,

බෞද්ධාලෝක මාවත,

කොළඹ 07.

Xizang ස්වයං පාලන කලාපයේ සිදුවූ ස්වභාවික ආපදාව සම්බන්ධයෙන් සංවේගය පළ කිරීම සහ අන්තර් දේශසීමා ආපදා කළමනාකරණය පිළිබඳ අපගේ අදහස්

ගරු තානාපතිතුමනි,

Xizang ස්වයං පාලන කලාපයේ මෑතකදී සිදුවූ දරුණු ස්වභාවික ආපදා තත්ත්වය හේතුවෙන් ජීවිත අහිමි වූ සහ අතුරුදන් වූ චීන ජනතාව සම්බන්ධයෙන් අපගේ බලවත් සංවේගය පළ කිරීම සඳහා මෙම ලිපිය යොමු කරමු.

චීන බලධාරීන් විසින් අගෝස්තු 30 දින පස්වරු 6.00 වන විට නිකුත් කර තිබූ තොරතුරුවලට අනුව, අගෝස්තු 26 දින නේපාල–චීන දේශසීමා ප්‍රදේශයේ සිදුවූ මෙම දරුණු ස්වභාවික ආපදාව හේතුවෙන් චීන ජාතිකයන් 16 දෙනෙකු මියගොස් ඇති අතර, තවත් 546 දෙනෙකු අතුරුදන්ව සිටින බව වාර්තා වී තිබුණි.

මෙම ඛේදජනක සිදුවීම හේතුවෙන් ජීවිත අහිමි වූ සහ අතුරුදන් වූ චීන ජාතිකයන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන් වෙතත්, ඔවුන්ගේ ඥාතීන් සහ සමස්ත චීන ජනතාව වෙතත් අපගේ සාතිශය කණගාටුව පළ කර සිටිමු.

මෙම ස්වභාවික විපතෙන් චීන ජනතාවට සිදුවූ හානියට වඩා නේපාල ජනතාවට සිදුවූ හානිය වඩාත් පුළුල් වූ බව අපගේ අවධානයට ලක්ව ඇත. එවැනි අතිශය දුෂ්කර අවස්ථාවකදී පවා චීන බලධාරීන් සහ චීන ජනතාව නේපාලයේ විපතට පත් ජනතාව බේරා ගැනීම සඳහා ලබා දුන් සහයෝගය, චීන ජනතාව සතු මානවවාදී සහ සහෝදරත්වයේ ගුණාංග මනාව පිළිබිඹු කරන බව අපි විශ්වාස කරමු.

එමෙන්ම, මෙම ව්‍යසනකාරී අවස්ථාවේදී ඉන්දීය පාර්ශ්වය සමඟද සහයෝගයෙන් ගලවා ගැනීමේ සහ සහන මෙහෙයුම් සඳහා චීන රජය ලබා දුන් සහයෝගයද අපි අගය කරමු. ස්වභාවික ආපදා ජාති, දේශපාලන සීමා හෝ රාජ්‍ය සීමා නොසලකා සියලු ජනතාවට බලපාන බැවින්, එවැනි අවස්ථාවල ජාත්‍යන්තර සහ කලාපීය සහයෝගීතාවයේ වැදගත්කම අපි විශේෂයෙන් අවධාරණය කරමු.

ගිරිඔං වරාය: දකුණු ආසියාවටම වැදගත් සම්බන්ධතා මධ්‍යස්ථානයක්

මෙම අවස්ථාවේදී ගිරිඔං වරාය (Gyirong Port) වෙත සිදුවූ හානිය සම්බන්ධයෙන්ද අපගේ අවධානය යොමු කිරීමට කැමැත්තෙමු.

ගිරිඔං වරාය නේපාලයට පමණක් නොව, චීනය හා සමස්ත දකුණු ආසියානු කලාපය අතර වෙළෙඳ හා ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවන් සඳහාද වැදගත් උපායමාර්ගික මධ්‍යස්ථානයක් බව අපගේ අවබෝධයයි.

ඉතිහාසය සලකා බැලීමේදී, ගිරිඔං වරාය විවෘත කිරීමට 1961 දී අනුමැතිය ලැබී ඇති අතර, 1972 දී එය දෙවන පන්තියේ භූමි දේශසීමා වරායක් (Land Port) බවට පත්වී තිබේ. 1987 දී එය ජාතික පළමු පන්තියේ භූමි දේශසීමා වරායක් ලෙස උසස් කර ඇති අතර, 2017 දී ජාත්‍යන්තර වරායක් ලෙස නම් කිරීමත් සමඟ එහි භූමිකාව තවදුරටත් පුළුල් වී තිබේ.

එමඟින් චීනය සහ නේපාලය අතර පමණක් නොව, තෙවන රටවල පුරවැසියන්ටද මෙම වරාය හරහා ගමන් කිරීමේ අවස්ථාව ලැබී තිබේ.

ඒ අනුව ගිරිඔං වරාය හුදෙක් දේශසීමා වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් නොව, චීනය දකුණු ආසියාව සමඟ සම්බන්ධ කරන වැදගත් උපායමාර්ගික භූමි සම්බන්ධතා මාර්ගයකි.

චීන–නේපාල වෙළෙඳාමේ වැදගත්කම

ගිරිඔං වරාය හරහා සිදුවන චීන–නේපාල වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන්ද සැලකිය යුතු වර්ධනයක් පසුගිය කාලය තුළ දැකගත හැකිය.

චීන රේගු දත්ත අනුව, 2024 දී ගිරිඔං වරාය හරහා සිදුවූ ආනයන හා අපනයන වටිනාකම යුවාන් බිලියන 4.25ක් පමණ වූ අතර, එය Xizang ස්වයං පාලන කලාපයේ දේශසීමා වරායන් අතර ඉහළම අගයක් බව වාර්තා වී ඇත. එම වෙළෙඳ වටිනාකම චීන–නේපාල සමස්ත වෙළෙඳ පරිමාවේ සියයට 30කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කළ බවද සඳහන් වේ.

එමෙන්ම 2026 පළමු කාර්තුවේදී Xizang ස්වයං පාලන කලාපය සහ නේපාලය අතර සමස්ත ආනයන–අපනයන වටිනාකම යුවාන් බිලියන 1.176ක් වූ අතර, එය පෙර වසරේ එම කාලයට සාපේක්ෂව සියයට 33.9ක වර්ධනයක් පෙන්නුම් කර ඇති බව අපගේ අවධානයට ලක්ව තිබේ.

මෙම දත්ත මඟින් ගිරිඔං වරාය යනු කුඩා දේශසීමා පිරික්සුම් මධ්‍යස්ථානයක් නොව, චීන–නේපාල ආර්ථික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතාවයේ ප්‍රධාන ධමනියක් බව පැහැදිලි වේ.

2015 නේපාල භූමිකම්පාවෙන් පැරණි Zhangmu/Tatopani දේශසීමා මාර්ගයට දැඩි බලපෑම් එල්ල වීමෙන් අනතුරුව ගිරිඔං මාර්ගයේ වැදගත්කම තවදුරටත් ඉහළ ගිය බවද සඳහන් කළ යුතුය.

හරස්-හිමාලයානු බහුමාන සම්බන්ධතා ජාලය සහ  තීරයක් සහ මාවතක් මුල් පිරීම 

ගිරිඔං වරාය චීන–නේපාල හරස්-හිමාලයානු බහුමාන සම්බන්ධතා ජාලය(China-Nepal Trans-Himalayan Multi-Dimensional Connectivity Network) සංකල්පය සහ චීනයේ  තීරයක් සහ මාවතක් මුල් පිරීම (Belt and Road Initiative (BRI) සමඟද සමීපව සම්බන්ධ වේ.

2017 දී චීනය සහ නේපාලය BRI රාමුව යටතේ සහයෝගීතාව පිළිබඳ අවබෝධතා ගිවිසුමකට එළඹීමෙන් පසුව, දෙරට අතර භෞතික හා ආර්ථික සම්බන්ධතාව වර්ධනය කිරීමේ ක්‍රියාදාමය තවදුරටත් පුළුල් වී තිබේ.

අපගේ අදහස අනුව, මෙවැනි සම්බන්ධතා ව්‍යාපෘතිවල අවසාන අරමුණ විය යුත්තේ රටවල් අතර වෙළෙඳාම, ජනතාව අතර සම්බන්ධතා සහ ආර්ථික සංවර්ධනය වැඩිදියුණු කිරීම වන අතර, එහි ප්‍රතිලාභ දේශසීමා දෙපසම ජනතාව වෙත ළඟා විය යුතුය.

දේශසීමා ස්වභාවික ආපදා: දේශපාලන සීමා නොහඳුනන අනතුරක්

චීන බලධාරීන් විසින් නිකුත් කර ඇති නවතම තොරතුරු අනුව, බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රදේශයේ භූ විද්‍යාත්මක හා භූගෝලීය ආපදා අවදානම් ස්ථාන 60කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප විශ්ලේෂණය සහ ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණ මත පදනම්ව ඉන් අටක් මූලික වශයෙන් ඉහළ අවදානම් සහිත ස්ථාන ලෙස හඳුනාගෙන ඇති බව වාර්තා වේ.

මෙම තත්ත්වය අපට ඉතා වැදගත් කරුණක් මතක් කර දෙයි.

දේශසීමා යනු දේශපාලන සීමාවන්ය. එහෙත් ගංගා, ග්ලැසියර, හිමකඳු සහ කඳු පද්ධති දේශසීමා හඳුනන්නේ නැත.

ඉහළ කඳුකර ප්‍රදේශයක සිදුවන ග්ලැසියර කඩා වැටීමකින් ඇතිවන අයිස්, ගල් සහ ජල ප්‍රවාහයක් ස්වභාවිකවම කඳු නිම්න ඔස්සේ පහළට ගමන් කරන අතර, එමඟින් දේශසීමා දෙපසම ජනතාවට බලපෑම් එල්ල විය හැකිය.

එබැවින් මෙවැනි ආපදා අන්තර් දේශසීමා ආපදා (transboundary disasters) ලෙස සලකා ඒවා පිළිබඳ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම්, තොරතුරු හුවමාරුව සහ ඒකාබද්ධ ගලවා ගැනීමේ ක්‍රමවේද තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය බව අපගේ අදහසයි.

අසත්‍ය තොරතුරු සහ වගකීම් විරහිත ප්‍රචාර

මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අපගේ අවධානයට ලක්ව ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ, ඇතැම් මාධ්‍ය හා විවිධ පාර්ශ්ව විසින් චීන බලධාරීන් මෙම ස්වභාවික ආපදා පිළිබඳ තොරතුරු කල්තියා දැන සිටි බවත්, එම තොරතුරු නේපාල පාර්ශ්වයට ප්‍රමාණවත් වේලාවකට පෙර ලබා නොදුන් බවත් සඳහන් කරමින් විවිධ ප්‍රකාශ සහ වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කිරීමයි.

ස්වභාවික ආපදාවක් දේශපාලනික අරමුණු සඳහා භාවිත කිරීම හෝ ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති චෝදනා හරහා රටවල් අතර අවිශ්වාසය වර්ධනය කිරීම, ආපදා අවස්ථාවකදී අවශ්‍ය වන කලාපීය සහයෝගීතාවයට හානි කළ හැකි බව අපි විශ්වාස කරමු.

නව කලාපීය නීති හා සහයෝගීතා යාන්ත්‍රණයක අවශ්‍යතාව

ඒ අනුව, අන්තර් දේශසීමා තුළ සිදුවිය හැකි ස්වභාවික ආපදා කළමනාකරණය, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම, අවදානම් හඳුනාගැනීම සහ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සම්බන්ධයෙන් කලාපීය මට්ටමේ වඩාත් ශක්තිමත් නීතිමය හා ආයතනික රාමුවක් සකස් කිරීම කාලීන අවශ්‍යතාවක් බව අපගේ හැඟීමයි.

විශේෂයෙන්ම “ලෝකයේ පියස්ස” ලෙස හැඳින්වෙන හිමාලයානු කලාපයේ පාරිසරික හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථාවරත්වය, චීනය, නේපාලය, ඉන්දියාව ඇතුළු සමස්ත ආසියානු කලාපයේ ජනතාවගේ ජීවිත හා ආර්ථික පැවැත්ම සමඟ සමීපව බැඳී පවතී.

එබැවින් එම ප්‍රදේශයේ ආපදා අවදානම් අධ්‍යයනය සහ කළමනාකරණය කිසිදු රටක තනි වගකීමක් ලෙස නොව, කලාපීය සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව අවශ්‍ය වන පොදු මානව වගකීමක් ලෙස අපි සලකමු.

මානව සුභසාධනයට එරෙහි ඕනෑම උත්සාහයකට එරෙහිව

වර්තමාන ලෝකයේ බල අරගල සහ භූදේශපාලනික තරගකාරීත්වය මධ්‍යයේ, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ආර්ථික හා යටිතල සම්බන්ධතා ව්‍යාපෘති පිළිබඳව විවිධ දේශපාලන අර්ථකථන ඉදිරිපත් වීම අපට දැකගත හැකිය.

Belt and Road Initiative වැනි ව්‍යාපෘති හරහා රටවල් අතර වෙළෙඳාම, යටිතල පහසුකම් සහ ජනතාව අතර සම්බන්ධතා වැඩිදියුණු කිරීමේ උත්සාහයන්ට ස්වභාවික ආපදා හෝ එම ආපදා වටා ගොඩනැගෙන අසත්‍ය හා නොමඟ යවන තොරතුරු හේතුවෙන් අනවශ්‍ය බාධා ඇති නොවිය යුතු බව අපි අවධාරණය කරමු.

ලෝකයේ කිසියම් ප්‍රදේශයක ජනතාවගේ ජීවිත සහ සුභසාධනය අඩාල කරන ඕනෑම ස්වභාවික හෝ මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද අභියෝගයකට එරෙහිව ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව ශක්තිමත් කිරීම අපගේ පොදු වගකීමකි.

එමෙන්ම, මානව සුභසාධනය සහ රටවල් අතර සාමකාමී සහයෝගීතාවයට හානි කිරීමට උත්සාහ කරන ඕනෑම ක්‍රියාමාර්ගයකට එරෙහිව, චීනය සමඟ දිගුකාලීන මිත්‍රත්වයක් සහ සහයෝගීතාවක් පවත්වාගෙන යන ශ්‍රී ලාංකිකයන් ලෙස අපගේ සහයෝගය හා සහෝදරත්වය තවදුරටත් පළ කර සිටිමු.

චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ප්‍රමුඛ චීන ජනතාව සහ චීන රජය සමඟ ශ්‍රී ලංකාව අතර පවතින සාම්ප්‍රදායික මිත්‍රත්වය සහ අන්‍යෝන්‍ය ගෞරවය තවදුරටත් ශක්තිමත් වේවායි අපි ප්‍රාර්ථනා කරමු.

මෙම දුෂ්කර අවස්ථාවේදී චීන ජනතාව සමඟ අපගේ සහෝදරත්වය සහ සංවේගය යළිත් වරක් පළ කරන අතර, විපතට පත් සියලු දෙනාට සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්ට අපගේ හෘදයාංගම කණගාටුව පළ කර සිටිමු.

ස්තුතියි.

මෙයට විශ්වාසී,

වෛද්‍ය වසන්ත බණ්ඩාර

මහ ලේකම්

දේශහිතෛෂී ජාතික ව්‍යාපාරය