පුටින් ගලවා ගැනීමේ ගැනීමේ හමුදාවේ සෙනෙවියා: ලෝක බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ පසුපෙළේ සිට අත්‍යවශ්‍ය මැදිහත්කරු දක්වා ගමන් මග චිත්‍රයට නැගීම- ආචාර්ය ජගත් චන්ද්‍රවංශ.

Mar 11, 2026 at 10:20 PM

|

Lanka Leader

සෘජු මිලිටරි ප්‍රහාරයකට ලක්ව සිටියදී ඉස්ලාමීය ජනරජයට ස්ථාවරත්වය ප්‍රක්ෂේපණය කළ හැකිද යන්න පිළිබඳව ඉරානයේ නව නායකයා නිකුත් කළ නිවේදනය සැමවිටම පරීක්ෂණයට ලක් වනු ඇත. එක්සත් ජනපද-ඊශ්‍රායල් ප්‍රහාරවලින් පියා මිය ගොස් දින කිහිපයකට පසු මොජ්තාබා කමේනි උත්තරීතර නායකයා ලෙස ඉස්මතු වීම මගින්, ටෙහෙරානයෙන් ලැබුණු පණිවිඩය ඉතා පැහැදිලිය. එනම් ඉරානයේ සමස්ථ සමාජ පද්ධතිය ස්ථාවරව පවතී.

මේ අතර ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයාට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ප්‍රතිචාරය මොස්කව් වෙතින් පැමිණියේය. නව ඉරාන නායකයාට සුබ පැතූ පළමු ජාත්‍යන්තර නායකයින් අතර ව්ලැඩිමීර් පුටින් ද වූ අතර ඔහු භාවිත කළ වචන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික භාෂාවේ උපමා උපමේයන්ට වලට වඩා වඩා බර විය. "සන්නද්ධ ආක්‍රමණ" හමුවේ "මහත් ධෛර්යය සහ කැපවීම" සම්බන්ධයෙන් වන ගැඹුරුම අර්ථ සහිත වචන  පුටින් ඒ සඳහා භාවිතා කළේය. රුසියාව "ඉරානයේ විශ්වාසදායක හවුල්කරුවෙකු වන අතර ඉදිරියේදීද එලෙසම පවතිනු ඇත" යනුවෙන් ඔහු ප්‍රතිඥා දුන්නේය. නව නායකයා "පවතින තත්වය තුළ දැඩි පරීක්ෂාවන්ට ලක්වෙමින් ඉරාන ජනතාව එක්සත් කරනු ඇතැයි" ඔහු ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයා වෙත   සිය දැඩි විශ්වාසය  පළ කළේය. එය එක්තරා ආකාරයක ලෝකයට සහ වොෂින්ටනයට ලබා දෙන සංඥාවක් විය.

ඒ අනුව පුටින් නිකුත් කළ මෙම පණිවිඩය ද්විත්ව අරමුණක් ඉටු කළ බව මගේ කියවීම වන්නේය. එනම් එය ඉරාන පාලන තන්ත්‍රයේ අභ්‍යන්තරය කෙරෙහි විශ්වාසය පෙන්නුම් කරමින් එහි ස්ථාවරත්වය පිළිබඳ භූ දේශපාලනික පිළිගැනීමක් පිළිබිඹු කළේය. ඒ අනුව පුටින් ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයා වෙනුවෙන් නිකුත් කළ මුල්ම පණිවිඩය, මොස්කව් වත්මන් ඉරාන නායකත්වය දුර්වල රාජ්‍යයක් ලෙස නොව විශ්වාසදායක සහකරුවෙකු ලෙස සලකන බව පෙන්නුම් කළ බව මම නැවත අවධාරණය කරමි.

වෙනස් වන තත්වය යටතේ අප කිසිවෙකුටත් පහසුවෙන්  අනාවැකි කිව නොහැකි වන්නේ හවුල්කාරිත්වය වචන වලින් ක්‍රියාවට කෙතරම් ඉක්මනින් පරිණාමය වනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳව තිබෙන අවිනිෂ්චිතභාවය නිසයි.

පසුබිම් කතාව: චීනයේ බලශක්ති ජීවිතාරක්ෂක මාර්ගයක් ලෙස රුසියාවේ භූමිකාව

රුසියාව අර්බූදයක් අභිමුව රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය චීනය වෙත පිරි නැමීමට පෙර සිටම වචනාර්ථයෙන් "ගැලවුම්කරුගේ" භූමිකාව ඉටු කරමින් සිටියේය. එනම් චීනයට මැද පෙරදිග කලාපයෙන් ලැබෙන තෙල් සැපයුම් බිඳ වැටුණු විට චීනයේ ආර්ථිකය සක්‍රියව තබා ගැනීම පිණිස රුසියාවේ දායකත්වය ලබා දීම යන බැරෑරුම් කාරනය සැලකිල්ලට ගෙන තිබුණි.

එම මැදිහත් වීම සංඛ්‍යාත්මකව සැලකිල්ලට ගනිමු. 2026 ජනවාරි මාසයේදී චීනය රුසියානු බොරතෙල් ටොන් මිලියන 7.14 ක් ආනයනය කළ අතර එය එහි මුළු ආනයනවලින් 15.4% ක් විය. එය සෞදි අරාබියෙන් චීනය ආනයනය කරන බොරතෙල් ප්‍රමානය වන 16.0% කොටසට ඉතා ආසන්න අගයක් විය. හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නාවික ගමනා ගමනය ඉරානය විසින් අවහිර කිරීමත් සමඟ, චීනය මුහුදින් ප්‍රවාහනය කරනු ලබන ඛනිජ තෙල්වලින් අඩකට වඩා සැපයුම අවහිර විය. ඒ අනුව චීනයේ ආනයනවලින් දළ වශයෙන් 17% ක් පමණ දැඩි වට්ටම් යටතේ සැපයූ ඉරාන සහ වෙනිසියුලානු ඛනිජ තෙල් සැපයුම් නතර විය.

කෙසේ වුවද රුසියාව චීන ජන ජීවිතයට අත්‍යවශ්‍යම සාධකයක් වන ඛනිජ තෙල් අඛන්ඩව සැපැයීමට ඉදිරිපත් විය. හෝමූස් බාධක මඟ හරින ගොඩබිම් නල මාර්ග හරහා බෙදා හැරීම, ලෝක වෙළඳපොළේ බොර තෙල් බැරලයක මිළට වඩා ඩොලර් 8-12 ක් අඩු මිල ගණන් සහ සම්බාධක හෝ ගැටුම් මගින් සැපයුමට බාධා නොවන බව සහතික කරන දේශපාලන පෙළගැස්ම යන කාරනා මගින් චීන ජන ජීවිතය අර්බූදයේ හෙළීමට නොදී පවත්වා ගෙන යාමට සක්‍රිය දායකත්වයක් රුසියාව සැපැයීය. 

පුටින් ඇත්ත වශයෙන්ම චීනයේ බලශක්ති සැපැයුම පිටුපස සිටින දැවැන්ත බලවේගය බවට පත්වූයේ  බීජිනයට ක්ෂණික අර්බුදයකින් තොරව කුණාටුවට ඔරොත්තු දිය හැකිය යන අභිලාෂයට සක්‍රියව දායක වෙමිනි.

මේ අතර, 2026 මාර්තු 9 වන දින, ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් රුසියානු ජනාධිපතිවරයා වෙත දුරකථන ඇමතුමක් ගනු ලැබීය. ක්‍රෙම්ලිනයේ සහායක යූරි උෂාකොව්ට අනුව, වොෂින්ටනය විසින් ආරම්භ කරන ලද ඇමතුම පැයක පමණ කාලයක් පැවති අතර ඉරානය කෙරෙහි දැඩි ලෙස අවධානය යොමු කළේය.

රුසියානු ජනාධිපතිවරයා ඉරාන ගැටුමට දේශපාලනික හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික විසඳුමක් ඉලක්ක කරගත් "අදහස් ගණනාවක්" සහ "යෝජනා කිහිපයක්" ඉදිරිපත් කළේය. මැද පෙරදිග කලාපයේ නායකයින් සහ ඉරාන ජනාධිපති පෙසෙෂ්කියන් සමඟ මෑතකදී කළ සාකච්ඡා පිළිබඳව ඔහු ට්‍රම්ප්ට විස්තර කළේය. ට්‍රම්ප් ඉක්මන් සටන් විරාමයක් සඳහා  ඔහු තුළ වන උනන්දුව නැවත අවධාරණය කළ අතර, කියෙව් සම්බන්ධ සාකච්ඡා දිරිමත් කළ යුතු බව පුටින් සඳහන් කළේය. එලෙසම ගෝලීය තෙල් වෙළඳපොළ ස්ථාවර කිරීමේ සන්දර්භය තුළ වෙනිසියුලාව සම්බ්න්ධයෙන්ද පුටින් අදහස් දැක්වීය.

කෙසේ වුවද ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මෙලෙස මැද පෙරදිග කලාපයේ තමා පැටලී සිටින පැටලැවිල්ල ලිහා ගැනීමට පුටින් මත යැපීම එක රැයකින් සිදුවූවක් නොවීය. පුටින් සතියකට වැඩි කාලයක් මෙම මොහොත සඳහා අඩිතාලම දමනු ලැබීය. ඒ සඳ ඔහු, 

මාර්තු 2 වනදා එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, බහරේනය, සෞදි අරාබිය සහ කටාර් නායකයින් සමඟ දුරකතන සංවාදයන්හි නියැලුනු අතර, ගල්ෆ් රාජ්‍යයන්ගේ අභිලාශයන් ටෙහෙරානයට දැනුම් දෙමින්,විශ්වසනීය මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස ක්‍රියා කිරීමට පැහැදිලිවම ඉදිරිපත් විය. සෞදි ඔටුන්න හිමි කුමරු මොහොමඩ් බින් සල්මාන් තවදුරටත් ඉදිරියට ගොස්, ඉරානය සහ ගල්ෆ් රටවල් සමඟ ඇති මිත්‍රශීලී සබඳතා අනුව රුසියාවට "ස්ථාවර භූමිකාවක්" ඉටු කළ හැකි බව පුටින්ට පැවසීය. ඒ අනුව සෞදිවරු, ඇත්ත වශයෙන්ම, පුටින්ට සාමකාමි මැදපෙරදිගක් බිහි කිරීමට වරමක් ලබා දුන්හ.

මාර්තු 6 වනදා පුටින් ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් සමඟ සෘජුවම දුරකතන සංවාදයේ යෙදෙමින්, සතුරුකම් වහාම නැවැත්වීමේ අවශ්‍යතාවය පිළිබඳ රුසියාවේ ස්ථාවරය නැවත තහවුරු කළේය. තීරණාත්මක ලෙස, ඉරානයේ නීත්‍යානුකූල අයිතිවාසිකම් සඳහා සහාය දැක්වීම සඳහා රුසියාව ජාත්‍යන්තරව තම බලපෑම භාවිතා කළ යුතු බව පෙසෙෂ්කියන් පැහැදිලිවම ඉල්ලා සිටියේය.ඒ අනුව සාකච්ඡා කිරීම සඳහා මොස්කව් වෙත දැන් ටෙහෙරානයේ ආශිර්වාදය කිසිදු ගැටුමකින් තොරව ලැබී තිබේ.

ඒ අනුව පුටින් විසින් මාර්තු 8-9 අතර කාලය  තුල වේදිකාව මනරම්ව සකසා තිබුණි. ට්‍රම්ප් පුටින් සමඟ දුරකථනයෙන් සම්බන්ධවන අවස්ථාව වන විට, ඉරානය, ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් සහ දැන් එක්සත් ජනපදය යන සියලුම පාර්ශවයන්ට විශ්වාසදායක ප්‍රවේශයක් ඇති එකම ප්‍රධාන බලවතා පුටින් විය.

"පුටින් ගැලවුම්කරුවාය" යන වර නැංවීමට සුදුසු වන්නේ ඇයි?

සැබැවින්ම මෙය් හේතු කිහිපයක් නිසා සුදුසු ය. ඒ අතර අසමසම ප්‍රවේශය: ටෙහෙරාන්, ගල්ෆ් අගනගර සහ වොෂින්ටනය සමඟ එකවර සෘජු සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යන එකම විශ්වාසවන්තයා රුසියාවයි. 

උපායමාර්ගික ස්වයං-උනන්දුව: රුසියාවට හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම අවශ්‍ය වේ. ස්ථාවර මිල ගණන් වලින් තමන්ගේම බලශක්ති අපනයනය තුළ රුසියාව ප්‍රතිලාභ ලබන අතර, අප දැක ඇති පරිදි, චීනය සඳහා අහිමි වූ මැද පෙරදිගින් ලැබෙන ඛනිජ තෙල් පරිමාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට මොස්කව් ඛනිජ තෙල් අධිකාරියට නොහැකිය. ඒ අනුව පුටින්ගේ මැදිහත්වීම රුසියානු අවශ්‍යතාවලටද සෘජුවම සේවය කරයි.

රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නීත්‍යානුකූලභාවය: එක්සත් ජනපද සගයෙකු සහ ඉරානයේ කලාපීය ප්‍රතිමල්ලවයෙකු වන සෞදි අරාබිය පවා රුසියාවේ අද්විතීය "ස්ථාවර කිරීමේ භූමිකාව" ඉහලින්ම පිළිගනී. එම අනුමැතිය පුටින්ට ටෙහෙරානය සමඟ විශ්වසනීයත්වය පවත්වා ගනිමින් ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් වෙතින් හොඳ ආවරණයක් ලබා දෙයි.

නිර්දෝෂී කාලය: පුටින් ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයාට සුබ පැතූ අතර රුසියාවේ "නොසැලෙන සහයෝගය" ශපථ කිරීමෙන් පැය කිහිපයකට පසුව ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සමඟ දුරකථන සාකච්ඡාව සිදුවිය. එමගින් වොෂින්ටනයට ඔහු කෙරෙහි ඇති විශ්වසනීයත්වය ශක්තිමත් කරමින් මැදිහත්කරුවෙකු තුළ තිබිය යුතු සියුම් සමබරතාවය විශද කළේය.

පුටින් දැන් කඩු මුවහතක ගමන් කරමින් සිටී. ඔහු එක්සත් ජනපද-ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර "ජාත්‍යන්තර නීතියේ නරුම උල්ලංඝනයක්" සහ "ප්‍රකෝප නොකළ ආක්‍රමණයක්" ලෙස හෙළා දැකීමට නොබියව කටයුතු කර තිබේ. අනෙක් අතට යුක්රේනය සම්බන්ධයෙන් මැදිහත්වීමේ උත්සාහයන් සඳහා ට්‍රම්ප්ට ස්තූති කළ අතර ඉරානය සම්බන්ධයෙන් ඵලදායී ලෙස සම්බන්ධ විය. අඛණ්ඩ ගැටුමක් ගෝලීය තෙල් ප්‍රවාහයට බාධා කළ හැකි බවත්, "නව මිල යථාර්ථයක්" නිර්මාණය කළ හැකි බවටත් ඔහු අනතුරු ඇඟවීය. ඇත්ත වශයෙන්ම එය ටෙහෙරානය මෙන්ම වොෂින්ටනය ඉලක්ක කරගත් පණිවිඩයකි.

මෙම හැසිරීම පුටින් යනු එක්සත් ජනපද ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ විවේචකයෙකු සහ උත්සන්න වීම අඩු කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය හවුල්කරුවෙකු ලෙස ඔසවා තබන ක්‍රියාවකි. තවත් විදියකින් කිවහොත් මෙම ක්‍රියාව පුටින් සම්භාව්‍ය දේශපාලඥයෙකුගේ තත්වයට උපාමාරුව කරවූ ක්‍රියාවකි. එනම්, එක් පැත්තකින් විශ්වසනීයත්වය තහවුරු කර ගැනීම ගැනීම සඳහා විවේචන උපයෝගී කර ගැනීම මෙන්ම අනෙක් පසෙන්  විශ්වසනීය සක්‍රිය ප්‍රවේශය උපයෝගී කර ගැනීම විසඳුම සඳහා ඇති එකම මාර්ගය ලෙස ඔහු ඔහුවම ස්ථානගත කිරීමකි.

මීළඟට සිදුවන්නේ කුමක්ද?

ඉරාන ගැටුම අවසන් කිරීම සඳහා පුටින් ඉදිරිපත් කරන "යෝජනා" වල ඇති විශේෂතා තවමත් අනාවරණය වී නොමැත, නමුත් ඒවාට සටන් විරාම රාමුවක්, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම සහ සියලු පාර්ශවයන් සඳහා ගෞරවය බේරා ගැනීමේ යාන්ත්‍රණයක් ඇතුළත් විය හැකිය. ක්‍රෙම්ලිනය දුරකතන සාකච්ඡාව පිළිබඳව ධනාත්මකව විස්තර කළ අතර, නායකයින් දෙදෙනාම නිතිපතා සන්නිවේදනය කිරීමට එකඟ විය.

මේ අතර බීජිං සිට නොසන්සුන්ව බලා සිටින චීනයට, පුටින්ගේ මැදිහත්වීම නව බලාපොරොත්තුවක් ලබා දෙයි. මේ වන විට චීනය සතු උපායමාර්ගික ඛනිජ තෙල් සංචිත පහත වැටෙමින් තිබේ. එකම සැබෑ විසඳුම හෝමූස් නැවත විවෘත කිරීමයි, එය සිදු කළ හැකි එකම නායකයා පුටින්ම පමණක් විය හැකිය.

එක්සත් ජනපදය පාර්ශවයෙන් බලන කළ, ඉරානයට රුසියාව සම්බන්ධ කර ගැනීම යථාර්ථය ප්‍රායෝගිකව හඳුනා ගැනීමක් වන්නේය. ගෝලීය ඛනිජ තෙල් වෙළඳපොළට සහ ඔහුගේම ආර්ථික න්‍යාය පත්‍රයට තර්ජනයක් වන ගැටුමකින් මිදීමට ට්‍රම්ප්ට මාර්ගයක් අවශ්‍ය වේ. පුටින් ඒ වෙනුවෙන් මාර්ගයක් ඉදිරිපත් කරයි.

එලෙසම,  සෑම කෙනෙකුම සාකච්ඡා මේසයට ගෙන ආ හැකි එකම ජගත් නායකයා ඔහුය යන සරල කාරණය හරහා, මේ මොහොත මිලිටරි ශක්තියෙන් නොව සදාචාරාත්මක බලය මත ගොඩ නැගුණු අත්‍යවශ්‍ය ගෝලීය බලවතෙකු ලෙස රුසියාවේ භූමිකාව තහවුරු කිරීමට මනරම් අවස්ථාවක්  පුටින්ට උදාවේ.

ඒ අනුව මගේ නිගමනය වන්නේ ජගත් මානවයා  මේ මොහොතේ මුහුණ දී සිටින දරුණු විනාශයේ මුව විටෙන් ගලවා ගැනීමට පෞරෂයක් සහිත ජගත් නායකයා වන්නේ රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැදිමිර් පුටින්  බවයි.හෙට දවස ඔහුට එම වගකීම ඉටු කළ හැකිදැයි යන කාරණය මත ජගත් මානවයාගේ පැවැත්ම තීරණය වනු ඇත.

ආචාර්ය ජගත් චන්ද්‍රවංශ ජෝර්ජියානු තාක්ෂණික විශ්ව විද්‍යාලයෙන් සහ මොස්කව් භූ විද්‍යා ආයතනයෙන් පශ්චාත් උපාධි සහ ආචාර්ය උපාධි ලැබූවෙකි. සාර්ථක ව්‍යාපාරිකයෙකු ලෙස කීර්තියක් දිනා ඇති ඒ මහතා නව ලෝක පර්යාය සම්බන්ධයෙන් අධිරාජ්‍ය විරෝධී ආස්ථානයේ සිට මත දක්වන්නෙකි. ජගත් චන්ද්‍රවංශ මහතා සමඟ කළ දිර්ඝ සාකච්ඡාවක් ඇසුරෙන් මෙම ලිපිය සකස් කරනු ලැබීය. සැකසුම ජීවන්ත ජයතිස්ස